Jet School Logo

Jenkins nədir?

Jenkins — açıq mənbəli (open-source) avtomatlaşdırma serveridir. O, davamlı inteqrasiya və davamlı çatdırılma/yerləşdirmə (CI/CD) proseslərini idarə etmək üçün ən geniş yayılmış DevOps alətlərindən biridir. Jenkins proqramın yığılması, sınaqdan keçirilməsi və istifadəyə verilməsi mərhələlərini avtomatlaşdıraraq proqramçıların məhsuldarlığını artırır və insan səhvlərini minimuma endirir.

Sadə desək: Jenkins proqramçıların yorulmayan robot-köməkçisidir. Hər dəfə kod dəyişdiriləndə o, avtomatik olaraq proqramı yığır, testləri işə salır, nəticəni bildirir və hər şey qaydasındadırsa, yeni versiyanı istifadəyə verir. Jenkins-in loqosunun eşikağası (butler) olması da təsadüfi deyil — o, “sahiblərinin” bütün rutin işlərini görür.

Qısa tarixçə

Jenkins 2004-cü ildə Sun Microsystems şirkətində proqramçı Kohsuke Kavaquçi tərəfindən Hudson adı ilə yaradılıb. 2011-ci ildə layihənin icması ilə Oracle şirkəti arasında yaranan fikir ayrılığından sonra icma layihəni Jenkins adı ilə davam etdirib. Bu gün Jenkins Linux Foundation-a bağlı CD Foundation-ın layihəsidir.

Jenkins Java dilində yazılıb və pluginlər (əlavə modullar) vasitəsilə demək olar ki, bütün müasir texnologiyalarla inteqrasiya oluna bilir. Bu çeviklik onu həm kiçik layihələr, həm də böyük korporativ sistemlər üçün uyğun edir.

Davamlı inteqrasiya (Continuous Integration)

Jenkins-in əsas funksiyalarından biri davamlı inteqrasiyadır. Proqramçılar kod dəyişikliklərini mərkəzi repozitoriyaya — məsələn, GitHub və ya GitLab-a — göndərəndə Jenkins avtomatik olaraq:

  1. yeni kodu Git-dən götürür;
  2. proqramı yığır (build);
  3. avtomatik testləri işə salır;
  4. nəticəni bildirir — məsələn, Slack-ə və ya e-poçta.

Bu, bug-ların erkən mərhələdə — onlar yüzlərlə digər dəyişikliklə qarışmazdan əvvəl — aşkarlanmasına və kodun keyfiyyətinin qorunmasına imkan verir.

Davamlı çatdırılma və yerləşdirmə

Testlərdən uğurla keçmiş versiya avtomatik olaraq istifadəyə verilə bilər — bu proses deployment adlanır. Burada iki yanaşma var:

  • Continuous Delivery (davamlı çatdırılma): Hər yeni versiya istifadəyə tam hazır vəziyyətə gətirilir, amma son addımı — real istifadəçilərə çıxarılmasını — insan təsdiqləyir.
  • Continuous Deployment (davamlı yerləşdirmə): Testlərdən keçən hər versiya heç bir insan müdaxiləsi olmadan avtomatik olaraq istifadəyə verilir.

Jenkins hər iki yanaşmanı dəstəkləyir. Riskləri azaltmaq üçün çox vaxt Blue-Green Deployment kimi üsullarla birlikdə istifadə olunur.

Jenkins-in əsas komponentləri

  • Pipeline (konveyer): Kodun götürülməsindən istifadəyə verilməsinə qədər bütün mərhələlərin avtomatlaşdırılmış ardıcıllığıdır. Tipik pipeline belə görünür: kodu götür → yığ → testlər → artefakt anbarına yüklə → test mühitinə yerləşdir → istehsal mühitinə yerləşdir.
  • Jenkinsfile: Pipeline layihənin içində xüsusi faylda — Jenkinsfile-da — kod kimi yazılır və digər kodla birlikdə Git-də saxlanılır. Bu, “pipeline kod kimi” yanaşmasıdır və Infrastructure as Code ideyasına bənzəyir.
  • Controller-Agent arxitekturası: Jenkins mərkəzi server — controller — və tapşırıqları icra edən bir neçə agent ilə işləyir. Bu, böyük layihələrdə işlərin paralel yerinə yetirilməsinə imkan verir. Qeyd: Köhnə mənbələrdə “master” termini işlənir; Jenkins 2020-ci ildən “controller” terminindən istifadə edir.
  • Plugin sistemi: Təxminən 2000 plugin mövcuddur — onların əksəriyyəti icma tərəfindən hazırlanıb. Pluginlər Jenkins-i Docker, Kubernetes, Maven, Jira, Slack və digər alətlərlə birləşdirir.

Jenkins həm bulud mühitində, həm də şirkətin öz serverlərində (on-premise) işləyə bilər. Agentlər çox vaxt Docker konteynerlərində işə salınır və iş bitəndən sonra silinir.

Üstünlükləri

  • Tam açıq mənbəli və pulsuzdur.
  • İstənilən proqramlaşdırma dili və texnologiya yığını (stack) ilə işləyir.
  • Güclü icması və geniş sənədləri var.
  • Pluginlər sayəsində demək olar ki, sonsuz genişləndirilə bilir.
  • Öz serverlərində işlədiyi üçün məlumatlar üzərində tam nəzarət imkanı verir.

Çatışmazlıqları

  • Saxlama yükü: Jenkins-i quraşdırmaq, yeniləmək və qorumaq ayrıca vaxt və mütəxəssis tələb edir.
  • Pluginlərdən asılılıq: Çoxlu plugin bir-biri ilə uyğunsuzluq yarada bilər, köhnə və ya baxımsız pluginlər isə təhlükəsizlik riskidir. Pluginlər və Jenkins-in özü mütəmadi yenilənməlidir.
  • Köhnəlmiş interfeys: Müasir alətlərlə müqayisədə istifadəçi interfeysi daha mürəkkəbdir.

Müasir alternativlər

Son illərdə bir çox komanda kod repozitoriyasına daxili olan CI/CD xidmətlərinə — məsələn, GitHub Actions və GitLab CI/CD-yə — keçir. Onlar ayrıca server tələb etmir və quraşdırılması daha asandır. Buna baxmayaraq, Jenkins çevikliyi və tam nəzarət imkanı sayəsində xüsusilə böyük şirkətlərdə geniş istifadə olunmaqda davam edir.

Nəticə

Jenkins DevOps dünyasında avtomatlaşdırma və inteqrasiyanın simvoluna çevrilmiş alətdir. O, proqramın yaradılmasından istifadəyə verilməsinə qədər bütün mərhələləri birləşdirərək sürətli, etibarlı və çevik inkişaf mühiti yaradır. Jenkins-i öyrənmək DevOps mühəndisi olmaq istəyən hər kəs üçün yaxşı başlanğıc nöqtəsidir.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

IT Sahəsini öyrənməyə başla