Jet School Logo

Kubernetes nədir?

Kubernetes (qısaca K8s) — konteynerlərdə işləyən tətbiqlərin avtomatik yerləşdirilməsini (deployment), miqyaslandırılmasını (scaling) və idarə olunmasını həyata keçirən açıq mənbəli orkestrasiya platformasıdır. Onu Google yaradıb, hazırda isə Cloud Native Computing Foundation (CNCF) idarə edir.

Adın mənası

“Kubernetes” yunanca “sükançı, gəmi kapitanı” deməkdir. Ona görə loqosunda gəmi sükanı təsvir olunub. K8s qısaltması isə sözün ilk (K) və son (s) hərfləri arasında 8 hərf olmasından yaranıb.

Ad təsadüfi seçilməyib: Docker konteynerləri yük gəmisindəki konteynerlərə bənzəyirsə, Kubernetes bu konteynerlərlə dolu gəmini idarə edən kapitandır.

Qısa tarixçə

Google illərlə öz xidmətlərini — Axtarışı, Gmail-i, YouTube-u — Borg adlı daxili sistemlə idarə edib. Bu təcrübəyə əsaslanaraq şirkət 2014-cü ildə Kubernetes-i açıq mənbəli layihə kimi təqdim edib. 2015-ci ildə 1.0 versiyası çıxıb və layihə CNCF fonduna verilib. Bu gün Kubernetes konteynerlərin idarə olunmasında faktiki standartdır.

Əsas məqsədi nədir?

Müasir tətbiqlər çox vaxt mikroservis arxitekturası ilə qurulur: hər xidmət — ödəniş, istifadəçilər, məhsullar, bildirişlər — ayrıca konteynerdə işləyir. Belə konteynerlərin sayı onlarla, yüzlərlə, bəzən minlərlə ola bilər. Onları əl ilə idarə etmək mümkün deyil. Kubernetes isə:

  • konteynerləri avtomatik yerləşdirir;
  • çökən konteynerləri yenidən işə salır;
  • yükü konteynerlər arasında bərabər bölüşdürür (load balancing);
  • resurslardan — prosessor, RAM — səmərəli istifadə edir;
  • sistemin yüksək əlçatanlığını və dayanıqlığını təmin edir.

Əsas prinsip: istənilən vəziyyət

Kubernetes-in işinin əsasında sadə ideya dayanır: siz ona necə etməyi deyil, nə istədiyinizi deyirsiniz. Məsələn: “Bu tətbiqin həmişə 3 nüsxəsi işləməlidir.” Kubernetes isə daim real vəziyyəti bu istənilən vəziyyətlə müqayisə edir. Nüsxələrdən biri çöksə, o, bunu görür və dərhal yenisini işə salır. Bu xüsusiyyət özünü bərpa (self-healing) adlanır.

İstənilən vəziyyət adətən YAML formatlı fayllarda təsvir olunur — bu, Infrastructure as Code yanaşmasının bir formasıdır.

Kubernetes necə işləyir?

Kubernetes klaster (cluster) — birlikdə işləyən serverlər qrupu — üzərində qurulur. Klaster iki əsas hissədən ibarətdir:

1. İdarəetmə müstəvisi (Control Plane) — klasterin “beyni”. Köhnə mənbələrdə Master Node adlanır. Onun əsas komponentləri:

  • API server — bütün əmrlərin qəbul edildiyi “qəbul otağı”;
  • etcd — klasterin bütün vəziyyətinin saxlandığı verilənlər bazası;
  • scheduler — yeni konteynerin hansı serverdə işləyəcəyinə qərar verir;
  • controller manager — real vəziyyəti istənilən vəziyyətlə müqayisə edib düzəlişlər edir.

2. İşçi qovşaqlar (Worker Nodes) — tətbiqlərin real olaraq işlədiyi serverlər. Hər birində:

  • kubelet — idarəetmə müstəvisindən əmrləri alıb icra edən agent;
  • konteynerləri işə salan proqram — containerd və ya CRI-O.

Qeyd: Kubernetes 2022-ci ildən (1.24 versiyası) konteynerləri birbaşa Docker vasitəsilə işə salmır. Amma Docker ilə yığılmış imiclər standart formatda olduğu üçün əvvəlki kimi işləyir.

Klasteri idarə etmək üçün əsasən kubectl adlı əmr sətri alətindən istifadə olunur.

Əsas anlayışlar və obyektlər

  • Pod: Kubernetes-də ən kiçik iş vahidi. Bir Pod bir və ya bir neçə sıx əlaqəli konteynerdən ibarət ola bilər.
  • Deployment: Tətbiqin hansı versiyasının, neçə nüsxədə işləməli olduğunu təsvir edir. Yeni versiyanı tədricən, sistemi dayandırmadan yayımlamağa imkan verir.
  • Service: Pod-lara sabit ünvan verir. Pod-lar yaranıb-silindikcə onların IP ünvanları dəyişir, Service isə həmişə eyni ünvanda qalır.
  • Namespace: Klasteri məntiqi hissələrə bölür — məsələn, test və istehsal mühitlərini bir-birindən ayırır.
  • ConfigMap və Secret: Konfiqurasiya məlumatlarını və həssas məlumatları — parolları, açarları — koddan ayrı saxlamaq üçün.

Nə üçün Kubernetes seçilir?

  • Avtomatlaşdırma: Konteynerlərin idarə olunması və yenilənməsi əl ilə müdaxilə olmadan aparılır.
  • Miqyaslanma: Trafik artanda Pod-ların sayını avtomatik artırır, azalanda isə azaldır.
  • Dayanıqlıq: Pod və ya bütöv server sıradan çıxsa, sistem avtomatik olaraq onu əvəz edir.
  • Portativlik: Həm buludda — AWS, Azure, Google Cloud — həm də şirkətin öz serverlərində işləyir.
  • Deklarativ idarəetmə: Sistemin vəziyyəti fayllarla təsvir olunur, Kubernetes isə onu reallaşdırır.

Kubernetes nə vaxt lazım deyil?

Kubernetes güclü, amma mürəkkəb sistemdir. Onu qurmaq və saxlamaq ciddi bilik və vaxt tələb edir. Kiçik sayt və ya bir neçə xidmətdən ibarət layihə üçün o, adətən həddindən artıqdır — belə hallarda daha sadə həllər kifayət edir. Ona görə bir çox şirkət klasteri özü qurmaq əvəzinə bulud provayderlərinin idarə olunan Kubernetes xidmətlərindən — Amazon EKS, Azure AKS, Google GKE — istifadə edir.

Kubernetes ilə birlikdə istifadə olunan alətlər

  • Helm — Kubernetes üçün “paket meneceri”. Mürəkkəb tətbiqləri bir əmrlə quraşdırmağa imkan verir.
  • Prometheus və Grafana — monitorinq və qrafiklərlə vizuallaşdırma.
  • Istio, Linkerd — mikroservislər arasındakı əlaqəni və təhlükəsizliyi idarə edən service mesh həlləri.
  • Argo CD, Flux — klasteri Git repozitoriyası ilə avtomatik sinxronlaşdıran GitOps alətləri.

Real istifadə nümunəsi

Onlayn mağaza hazırladığınızı təsəvvür edin: səbət, kataloq, ödəniş, bildirişlər kimi xidmətlər var və hər biri öz konteynerində işləyir. Kubernetes:

  • hər xidmətin düzgün yerləşdirilməsini təmin edir;
  • endirim günlərində yük artanda kataloqun nüsxələrinin sayını avtomatik artırır;
  • ödəniş xidməti çöksə, onu saniyələr ərzində yenidən işə salır;
  • yeni versiyanı istifadəçilər üçün fasiləsiz şəkildə yayımlayır — məsələn, Blue-Green Deployment üsulu ilə.

Kubernetes-i necə öyrənməyə başlamaq olar?

Öyrənmək üçün bulud klasteri lazım deyil. minikube və ya kind kimi alətlər öz kompüterinizdə kiçik Kubernetes klasteri işə salmağa imkan verir. Bundan əvvəl isə Linux əmr sətrini, şəbəkələrin əsaslarını və konteynerlərlə işləməyi öyrənmək tövsiyə olunur.

Nəticə

Kubernetes konteynerlərdə işləyən tətbiqlərin mürəkkəb infrastrukturda etibarlı və avtomatlaşdırılmış şəkildə işləməsini təmin edən müasir texnologiyadır. O, DevOps komandalarına CI/CD və mikroservis arxitekturası kimi yanaşmaları real layihələrdə tətbiq etməyə imkan verir. Böyük miqyaslı və dinamik tətbiqlər üçün Kubernetes bu gün faktiki standartdır.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

IT Sahəsini öyrənməyə başla