Jet School Logo

Infrastructure as Code (IaC) nədir?

Infrastructure as Code (IaC — “kod kimi infrastruktur”) — serverlərin, şəbəkələrin, verilənlər bazalarının və digər infrastruktur komponentlərinin əl ilə deyil, kod vasitəsilə avtomatik yaradılması və idarə olunması yanaşmasıdır.

Ənənəvi yanaşmada sistem administratorları serverləri və şəbəkə avadanlığını əl ilə — panelin düymələrini klikləyərək və ya əmrləri bir-bir yazaraq — qururdular. Bu, çox vaxt aparır, səhvlərə səbəb olur və böyüyən sistemlər üçün uyğun deyil. IaC bu problemi həll edir: infrastruktur kod faylında təsvir olunur, xüsusi alət isə həmin faylı oxuyub hər şeyi avtomatik qurur.

Sadə desək: IaC ev tikmək üçün ətraflı layihə (çertyoj) kimidir. Hər dəfə “göz əyarı” ilə tikmək əvəzinə dəqiq layihə hazırlanır və istənilən vaxt eyni evi təkrar tikmək mümkün olur.

IaC necə işləyir?

  1. İnfrastruktur kodla təsvir olunur. Məsələn, faylda yazılır: “2 virtual server, 1 verilənlər bazası və 1 yük balanslayıcısı lazımdır”.
  2. Kod versiya nəzarəti sistemində saxlanılır. Məsələn, Git-də. Beləliklə, infrastrukturdakı hər dəyişikliyin tarixçəsi qalır: kim, nə vaxt və nəyi dəyişib.
  3. Alət kodu oxuyur və tətbiq edir. Terraform kimi alət mövcud vəziyyəti tələb olunan vəziyyətlə müqayisə edir və yalnız fərqi — çatışmayanı yaradır, artığı silir.

Fayllar müxtəlif formatlarda yazıla bilər: Terraform öz HCL dilindən, AWS CloudFormation və Ansible isə YAML və ya JSON formatından istifadə edir. Resurslar isə bulud platformalarında — AWS, Azure, Google Cloud — və ya şirkətin öz serverlərində yaradılır. IaC xüsusilə IaaS xidmətləri ilə işləyərkən geniş istifadə olunur.

Deklarativ və imperativ yanaşma

  • Deklarativ — nəyin lazım olduğunu təsvir edirsiniz: “3 server olmalıdır”. Necə edilməsinə alət özü qərar verir. Terraform və CloudFormation belə işləyir.
  • İmperativ — necə etmək lazım olduğunu addım-addım yazırsınız: “əvvəlcə serveri yarat, sonra proqramı quraşdır, sonra onu işə sal”.

Deklarativ yanaşmanın vacib xüsusiyyəti idempotentlikdir: eyni kodu nə qədər işə salsanız da, nəticə eyni olacaq. 3 server artıq varsa, alət yeni server yaratmayacaq.

IaC-nin üstünlükləri

  • ✅ Avtomatlaşdırma və sürət — bütöv infrastrukturu saatlar və ya günlər əvəzinə dəqiqələr ərzində qurmaq mümkündür.
  • ✅ Təkrarolunma — eyni kodla test, sınaq və istehsal mühitlərini tam eyni şəkildə yaratmaq olar.
  • ✅ Versiya nəzarəti — dəyişikliklərin tarixçəsi qorunur, səhv dəyişikliyi asanlıqla geri qaytarmaq olur.
  • ✅ Səhvlərin azalması — əl ilə edilən səhvlərin qarşısı alınır.
  • ✅ Komanda işi — infrastruktur dəyişiklikləri adi kod kimi yoxlanılır və müzakirə olunur.
  • ✅ Fəlakətdən sonra sürətli bərpa — bütün infrastruktur itsə belə, onu koddan yenidən qurmaq mümkündür. Bu, downtime-ı xeyli azaldır.

Konfiqurasiya sürüşməsi problemi

Serverlərə əl ilə dəyişiklik ediləndə zamanla onlar bir-birindən və sənədlərdən fərqlənməyə başlayır — bu, konfiqurasiya sürüşməsi (configuration drift) adlanır. Nəticədə “mənim kompüterimdə işləyirdi” tipli problemlər yaranır. IaC bunun qarşısını alır, çünki həqiqətin yeganə mənbəyi koddur. Bu ideya dəyişməz infrastruktur yanaşması ilə daha da gücləndirilir: serverlər dəyişdirilmir, köhnələri yenisi ilə əvəz olunur.

Məşhur IaC alətləri

İnfrastrukturu yaratmaq üçün:

  • Terraform (HashiCorp) — ən geniş yayılmış, bir çox bulud platforması ilə işləyən alət. 2023-cü ildə onun lisenziyası dəyişib və icma buna cavab olaraq açıq mənbəli OpenTofu layihəsini yaradıb.
  • AWS CloudFormation — yalnız AWS üçün nəzərdə tutulmuş xidmət.
  • Pulumi — infrastrukturu Python, JavaScript kimi adi proqramlaşdırma dillərində yazmağa imkan verir.

Serverlərin daxilini konfiqurasiya etmək üçün:

  • Ansible, Chef, Puppet — serverlərə proqram quraşdırmaq, ayarları dəyişmək və onları vahid vəziyyətdə saxlamaq üçün istifadə olunur. Ansible sadəliyi sayəsində xüsusilə populyardır.

IaC və DevOps ekosistemi

IaC müasir DevOps-un əsas sütunlarından biridir və digər alətlərlə sıx bağlıdır:

  • infrastruktur kodu CI/CD prosesləri ilə avtomatik yoxlanılır və tətbiq olunur;
  • GitOps yanaşmasında Git infrastrukturun vəziyyətinin yeganə mənbəyinə çevrilir;
  • IaC ilə yaradılan serverlərdə tətbiqlər çox vaxt Docker konteynerlərində işləyir və Kubernetes ilə idarə olunur.

Riskləri

  • Səhvin miqyaslanması: Kodda edilən səhv bir serverə deyil, bütün infrastruktura eyni anda təsir edə bilər. Ona görə dəyişikliklər tətbiq olunmazdan əvvəl yoxlanılmalıdır — məsələn, Terraform-un plan əmri nəyin dəyişəcəyini əvvəlcədən göstərir.
  • Kodda gizli məlumatlar: Parolları və API açarlarını birbaşa koda yazmaq böyük təhlükəsizlik riskidir. Onlar xüsusi gizli məlumat anbarlarında saxlanmalıdır.
  • “State” faylının itirilməsi: Terraform infrastrukturun cari vəziyyətini xüsusi faylda saxlayır. Bu fayl itsə və ya korlansa, alət hansı resursları idarə etdiyini “unudur”.
  • Öyrənmə tələb edir: Yeni alətlər və yanaşmalar komandadan vaxt və bilik tələb edir.

Nəticə

Infrastructure as Code (IaC) müasir DevOps yanaşmasının əsas sütunlarından biridir. Bu yanaşma sayəsində şirkətlər daha çevik, sabit və asanlıqla genişlənə bilən infrastruktur qurur, vaxta və resurslara qənaət edir, daha etibarlı sistemlər yaradır.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

IT Sahəsini öyrənməyə başla