Konteynerləşdirmə nədir?
Konteynerləşdirmə (containerization) — proqramın işləməsi üçün lazım olan hər şeyin — kodun, kitabxanaların, konfiqurasiya fayllarının və digər asılılıqların — bir yerdə, yüngül və təcrid olunmuş mühitdə, yəni konteynerdə qablaşdırılması üsuludur. Bu yanaşma proqramın istənilən mühitdə — proqramçının kompüterində, test serverində və ya bulud infrastrukturunda — eyni və sabit şəkildə işləməsini təmin edir.
Ad haradan gəlir?
Termin yük gəmilərinin konteynerlərindən götürülüb. 1950-ci illərə qədər yüklər gəmilərə qutu-qutu, kisə-kisə yüklənirdi — bu, çox vaxt aparırdı. Standart ölçülü dəmir konteynerlər yarananda vəziyyət dəyişdi: içində nə olmasından asılı olmayaraq, konteyner istənilən gəmiyə, qatara və ya yük maşınına eyni şəkildə yüklənir.
Proqram konteynerləri də belədir: içində Python, Java və ya JavaScript proqramı olmasından asılı olmayaraq, konteyner istənilən serverdə eyni şəkildə işə salınır.
“Məndə işləyir!” problemi
Proqramçılar arasında məşhur zarafat var: “Mənim kompüterimdə işləyirdi!” Proqram proqramçının kompüterində mükəmməl işləyir, amma serverə köçürüləndə xəta verir. Səbəb — fərqli mühitlərdir: kitabxanaların fərqli versiyaları, fərqli ayarlar, çatışmayan fayllar. Konteyner bu problemi həll edir: proqram öz bütün “əşyaları” ilə birlikdə qablaşdırılır və hər yerdə eyni mühitdə işləyir.
İmic və konteyner: fərq nədir?
- İmic (image) — konteynerin hazır “şablonu”, reseptidir: hansı əməliyyat sistemi faylları, hansı proqramlar və ayarlar olacağı burada müəyyən edilir. İmic dəyişmir.
- Konteyner — imicdən işə salınmış “canlı” nüsxədir. Resept əsasında bişirilmiş tort kimi düşünün: bir reseptlə istənilən qədər eyni tort bişirmək olar.
İmic adətən Dockerfile adlı mətn faylında addım-addım təsvir olunur. Hazır imiclər isə xüsusi anbarlarda — məsələn, Docker Hub-da və ya şirkətin öz artefakt anbarında — saxlanılır.
Qısa tarixçə
Proqramları təcrid etmə ideyası köhnədir: Unix-də hələ 1979-cu ildə chroot mexanizmi yaranmışdı, 2008-ci ildə isə Linux-da LXC konteynerləri meydana çıxdı. Amma konteynerlər 2013-cü ildə Docker platforması ilə həqiqətən populyarlaşdı — Docker konteynerlərin yaradılmasını və paylaşılmasını sadə və rahat etdi. Bu gün konteyner formatları OCI standartı ilə müəyyən olunur, ona görə Docker-dən başqa Podman kimi alətlər də eyni imiclərlə işləyə bilir.
Konteynerlərin idarə olunması
Bir-iki konteyneri əl ilə idarə etmək asandır. Amma böyük sistemlərdə yüzlərlə, hətta minlərlə konteyner işləyir. Onları avtomatik işə salmaq, yükə görə sayını artırıb-azaltmaq, çökəni yenidən işə salmaq üçün orkestrasiya alətləri — ilk növbədə Kubernetes — istifadə olunur.
Məlumatlar harada saxlanılır?
Konteynerlər müvəqqəti olmaq üçün nəzərdə tutulub: konteyner silinəndə onun içindəki dəyişikliklər də itir. Ona görə vacib məlumatlar — məsələn, verilənlər bazasının faylları — konteynerin xaricində, xüsusi volume-larda (həcmlərdə) saxlanılır. Bu yanaşma dəyişməz infrastruktur prinsipinə uyğundur: konteyner dəyişdirilmir, yenisi ilə əvəz olunur.
DevOps-da konteynerləşdirmə
DevOps praktikasında konteynerləşdirmə:
- kodun proqramçının kompüterindən istehsal mühitinə keçidini asanlaşdırır;
- “məndə işləyir, serverdə işləmir” tipli problemləri minimuma endirir;
- CI/CD proseslərini və deployment-i sürətləndirir — məsələn, Blue-Green Deployment zamanı yeni versiyanın konteynerləri köhnələrin yanında işə salınır;
- hər xidmətin ayrıca konteynerdə işlədiyi mikroservis arxitekturası ilə yaxşı uyğunlaşır.
Riskləri
- Təhlükəsizlik: Konteynerlər kerneli paylaşdığı üçün təcrid virtual maşınlardakından zəifdir. Kerneldəki zəiflik bütün konteynerlərə təsir edə bilər.
- Köhnəlmiş imiclər: İnternetdən götürülən hazır imiclərdə köhnə və zəif proqramlar ola bilər. İmiclər etibarlı mənbələrdən götürülməli və mütəmadi yenilənməlidir.
- Mürəkkəblik: Çoxlu konteynerdən ibarət sistemi idarə etmək xüsusi bilik və alətlər tələb edir.
Nəticə
Konteynerləşdirmə müasir proqram təminatının hazırlanmasının və DevOps-un əsas sütunlarından biridir. O, proqramçılara və əməliyyat komandalarına proqramları sürətli, sabit və avtomatlaşdırılmış şəkildə hazırlamağa, sınamağa və istifadəyə verməyə imkan yaradır.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

