Əməliyyat sistemi nədir?
Əməliyyat sistemi (OS, Operating System) — kompüterin və ya telefonun aparat hissələrini idarə edən və digər proqramların işləməsi üçün şərait yaradan əsas proqramdır. Kompüter yandıqda ilk işə düşən proqram da budur.
Sadə desək: Əməliyyat sistemi — kompüterin "dirijoru"dur. İstifadəçi, proqramlar və cihaz hissələri arasında əlaqə yaradır.
Əməliyyat sistemi nə işlər görür?
- Proseslərin idarəsi: Eyni anda bir neçə proqramın işləməsini təşkil edir.
- Yaddaşın idarəsi: Hər proqrama lazım olan yaddaşı bölüşdürür.
- Fayl sisteminin idarəsi: Faylların saxlanması, tapılması və silinməsini təmin edir.
- Cihaz idarəsi: Klaviatura, monitor, printer kimi qurğularla işləyir (driver vasitəsilə).
- İstifadəçi interfeysi: Qrafik pəncərələr və ya komanda sətri təqdim edir.
- Təhlükəsizlik: Hesablar, icazələr və qoruma mexanizmləri.
Əməliyyat sistemi növləri
- Windows: Masaüstü və noutbuklarda ən geniş yayılmış sistem.
- macOS: Apple kompüterləri üçün.
- Linux: Açıq mənbəli sistem. Serverlərdə, robotlarda və təhlükəsizlik sahəsində geniş istifadə olunur.
- Android: Google-un mobil əməliyyat sistemi (Linux nüvəsinə əsaslanır).
- iOS: Apple telefonları üçün.
- Chrome OS: Brauzer mərkəzli yüngül sistem.
Əməliyyat sistemi necə işləyir?
Sistemin ən mərkəzi hissəsi nüvə (kernel) adlanır. O, aparat hissələrinə birbaşa çıxış edir. Proqramlar isə aparata birbaşa yox, nüvə vasitəsilə müraciət edir. Bu, sistemi sabit və təhlükəsiz edir: bir proqramın xətası bütün kompüteri sındırmır.
Əməliyyat sistemi ilə proqramın fərqi
Əməliyyat sistemi bütün kompüterin işləməsini təmin edən əsas proqramdır. Brauzer, oyun və mətn redaktoru isə tətbiqi proqramlardır, onlar əməliyyat sisteminin üzərində işləyir.
Əməliyyat sistemini seçərkən nəyə baxmaq lazımdır?
- Cihazın növü və gücü
- İstifadə məqsədi: oyun, dizayn, proqramlaşdırma, server
- Proqramların uyğunluğu
- Təhlükəsizlik və yenilənmələr
Nəticə
Əməliyyat sistemi — kompüter və telefonların işləməsinin təməlidir. Onun necə işlədiyini bilmək proqramlaşdırma, kibertəhlükəsizlik və robotexnika üçün vacib biliklərdəndir.
İstəyirsiniz ki, övladınız kompüterin daxilində nələrin baş verdiyini anlasın? İT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: İT və Kompüter Mühəndisliyi kursu
Tez-tez verilən suallar
Əməliyyat sistemi nədir? Əməliyyat sistemi kompüterin aparat hissələrini idarə edən və digər proqramların işləməsi üçün şərait yaradan əsas proqramdır.
Ən məşhur əməliyyat sistemləri hansılardır? Windows, macOS, Linux, Android və iOS.

