
JSON (JavaScript Object Notation) — məlumatları insan üçün oxunaqlı və yüngül formatda saxlamaq və ötürmək üçün istifadə olunan standart mətn formatıdır. Adında JavaScript sözü olsa da, JSON yalnız ona məxsus deyil: o, demək olar ki, bütün müasir proqramlaşdırma dillərində — Python, Java, PHP, C# və s. — dəstəklənir.
Sadə desək: JSON kompüterlərin bir-biri ilə strukturlaşdırılmış məlumat mübadiləsi aparmaq üçün istifadə etdiyi ümumi dildir — eynilə müxtəlif ölkələrdən olan insanların ingilis dilində danışması kimi. Python-da yazılmış server və JavaScript-də yazılmış sayt bir-birinin dilini bilməsə də, JSON vasitəsilə rahatlıqla “danışa” bilir.
JSON-u 2000-ci illərin əvvəllərində amerikalı proqramçı Duqlas Krokford populyarlaşdırıb. O, JavaScript-in obyekt yazılışından ilhamlanaraq sadə və hamı üçün başa düşülən bir məlumat formatı təklif edib. Bu gün JSON-un rəsmi standartları var (ECMA-404 və RFC 8259), faylları isə .json genişlənməsi ilə saxlanılır.
JSON məlumatları açar-dəyər (key-value) cütləri şəklində təşkil edir. Məsələn, bir şagird haqqında məlumat belə görünə bilər:
{ “ad”: “Əli”, “yas”: 12, “sagirddir”: true, “seherler”: [“Bakı”, “Gəncə”], “unvan”: { “seher”: “Bakı”, “rayon”: “Nəsimi” } }
Burada:
Əsas elementlər:
JSON çox sadədir, amma qaydalara ciddi əməl etmək lazımdır — kiçik səhv bütün faylı oxunmaz edir:
Bu qaydalar pozulanda proqram JSON-u oxuya bilmir və xəta verir. Faylı yoxlamaq üçün pulsuz onlayn “JSON validator” alətlərindən istifadə etmək olar.
Bir-birinə çox bənzəyir, amma eyni deyil:
JavaScript-də obyekti JSON mətninə çevirmək üçün JSON.stringify(), JSON mətnini obyektə çevirmək üçün isə JSON.parse() istifadə olunur.
Python-da JSON ilə işləmək üçün daxili json modulu var:
Bu zaman JSON obyekti Python-da lüğətə, JSON massivi isə siyahıya (list) çevrilir.
Kənardan gələn JSON-u heç vaxt kod kimi icra etmək olmaz. Onu yalnız xüsusi təhlükəsiz funksiyalarla — JavaScript-də JSON.parse(), Python-da json.loads() — oxumaq lazımdır.
JSON müasir veb inkişafının əsas, dildən asılı olmayan məlumat formatıdır. Sadəliyi və universallığı sayəsində sistemlər arasında məlumat mübadiləsinin standartına çevrilib. API-lərlə işləmək istəyən hər proqramçı üçün JSON-u bilmək zəruridir.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu
JSON nədir? JSON məlumatları insan üçün oxunaqlı və yüngül formatda saxlamaq və ötürmək üçün istifadə olunan standart mətn formatıdır.
JSON yalnız JavaScript üçündürmü? Xeyr. Adına baxmayaraq, JSON demək olar ki, bütün proqramlaşdırma dilləri tərəfindən dəstəklənir və dildən asılı olmayan formatdır.
JSON faylını nə ilə açmaq olar? JSON adi mətn faylıdır, ona görə onu istənilən mətn redaktoru, kod redaktoru və ya brauzerlə açmaq olar.