Jet School Logo

IP Ünvanı nədir?

IP ünvanı (Internet Protocol address — İnternet Protokolu ünvanı) — internetə və ya lokal şəbəkəyə qoşulmuş hər cihaza verilən rəqəmsal identifikatordur. Kompüterlər, telefonlar, planşetlər, printerlər, serverlər və digər şəbəkə cihazları bir-birini IP ünvanları vasitəsilə tapır və məlumat mübadiləsi aparır.

Sadə desək: IP ünvanı cihazın internetdəki poçt ünvanıdır. Məktubu çatdırmaq üçün ünvan lazım olduğu kimi, internetdə də hər məlumat paketinin hara getdiyini IP ünvanı müəyyən edir.

IP ünvanı necə işləyir?

Veb səhifəni açanda əslində həmin saytın serverinə sorğu göndərirsiniz və bu sorğunun hara çatacağını IP ünvanı müəyyən edir:

  1. Siz brauzerə google.com yazırsınız.
  2. DNS sistemi bu adın arxasında hansı IP ünvanının dayandığını tapır.
  3. Sorğu həmin IP ünvanına göndərilir — yol boyu onu routerlər yönləndirir.
  4. Server cavabı sizin cihazınızın IP ünvanına qaytarır.

IP ünvanı cihazı tapır, port isə həmin cihazdakı konkret xidməti göstərir. Bu, binanın ünvanı ilə mənzil nömrəsinə bənzəyir.

IP ünvanlarının versiyaları

1. IPv4 (Internet Protocol version 4)

Ən geniş yayılmış və köhnə formatdır. Ünvan nöqtələrlə ayrılmış, hər biri 0-dan 255-ə qədər olan dörd ədəddən ibarətdir — məsələn, 192.168.0.1. IPv4 32 bitlikdir və təxminən 4,3 milyard ünvan yaratmağa imkan verir. Bu, bir vaxtlar çox görünürdü, amma 2011-ci ildə yeni IPv4 ünvanlarının əsas ehtiyatı tükəndi — bu gün dünyada cihazların sayı insanların sayından çoxdur.

2. IPv6 (Internet Protocol version 6)

IPv4 ünvanlarının çatışmazlığı problemini həll etmək üçün yaradılmış yeni nəsil formatdır. 128 bitlikdir və iki nöqtə ilə ayrılmış onaltılıq (HEX) rəqəmlərdən ibarətdir — məsələn, 2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334.

IPv6 təxminən 340 undesilyon (3,4 × 10³⁸) ünvan verir. Bu, Yer üzündəki hər qum dənəsinə milyardlarla ünvan düşməsi deməkdir — praktiki olaraq tükənməzdir. Onun əsas üstünlüyü məhz ünvan çoxluğudur: hər cihaz birbaşa öz ictimai ünvanını ala bilir. Bu gün internet istifadəçilərinin getdikcə artan hissəsi artıq IPv6-dan istifadə edir, amma IPv4 hələ uzun müddət onunla paralel işləyəcək.

IP ünvanlarının növləri

  • İctimai (public) IP: İnternetdə görünən ünvandır. Onu internet provayderiniz verir və bütün dünyada unikaldır.
  • Şəxsi (private) IP: Yalnız lokal şəbəkədə — evdə, məktəbdə, ofisdə — istifadə olunur və internetdən birbaşa görünmür. Bu ünvanlar adətən 192.168.x.x, 10.x.x.x və ya 172.16.x.x–172.31.x.x ilə başlayır. Onlar yalnız öz şəbəkəsində unikaldır: milyonlarla ev şəbəkəsində eyni şəxsi ünvanlar istifadə olunur.
  • Dinamik IP: Vaxtaşırı dəyişə bilən ünvandır. Ev istifadəçilərinin əksəriyyəti belə ünvanla işləyir. Lokal şəbəkədə cihazlara ünvanları avtomatik olaraq DHCP xidməti — adətən routerin özü — paylayır.
  • Statik IP: Daimi, dəyişməyən ünvandır. Serverlər, printerlər və vacib infrastruktur üçün istifadə olunur — onları həmişə eyni ünvanda tapmaq lazımdır.

NAT: bir ünvan — çoxlu cihaz

Evinizdə telefonlar, noutbuk, televizor və planşet ola bilər, amma internetə adətən cəmi bir ictimai IP ilə çıxırsınız. Bunu routerdəki NAT (Network Address Translation) texnologiyası mümkün edir: router evdəki bütün cihazların şəxsi ünvanlarını bir ictimai ünvana çevirir və gələn cavabları düzgün cihaza ötürür. Məhz NAT sayəsində IPv4 ünvanlarının çatışmazlığına baxmayaraq internet işləməyə davam edir.

Xüsusi ünvan: localhost

127.0.0.1 ünvanı — localhost — həmişə cihazın özünü göstərir. Proqramçılar öz kompüterlərində saytları və tətbiqləri sınaqdan keçirərkən bu ünvandan istifadə edirlər.

Niyə IP ünvanları vacibdir?

  • Cihazlar arasında əlaqəni təmin edir: IP ünvanı olmadan kompüterlər bir-birinə məlumat göndərə bilməz.
  • İnternetin işləməsi üçün zəruridir: Veb səhifələr, tətbiqlər, oyunlar və bütün onlayn xidmətlər IP ünvanlarının düzgün işləməsindən asılıdır.
  • Təhlükəsizlikdə rol oynayır: Firewall qaydaları şübhəli IP ünvanlarını bloklayır, təhlükəsizlik sistemləri hücumların mənbəyini IP ünvanlarına görə izləyir — məsələn, DDoS hücumları zamanı.
  • Məkanın təyini: Bəzi xidmətlər IP ünvanına görə istifadəçinin təxmini yerini müəyyən edir və uyğun dil, məzmun və ya reklam göstərir.

IP ünvanı və məxfilik

IP ünvanı əsasən təxmini məkanı — ölkəni, bəzən şəhəri və internet provayderini — göstərir. Adi insan sizin IP ünvanınızdan dəqiq ev ünvanınızı öyrənə bilməz. Bu məlumat yalnız provayderdə olur və o, onu yalnız qanuni tələb əsasında açıqlaya bilər. Buna baxmayaraq, IP ünvanınızı tanımadığınız insanlarla bölüşməmək daha yaxşıdır.

Maraqlı faktlar

  • Bir cihazın bir neçə IP ünvanı ola bilər: Məsələn, cihaz həm Wi-Fi, həm də Ethernet kabeli ilə qoşulubsa, hər bağlantı üçün ayrıca IP-si olur.
  • Bir saytın bir neçə IP ünvanı ola bilər: Böyük saytlar yükü paylamaq üçün dünyanın müxtəlif yerlərindəki çoxlu serverdən istifadə edir.
  • VPN ictimai IP ünvanınızı gizlədir: VPN-ə qoşulanda saytlar sizin deyil, VPN serverinin ünvanını görür. Bu, məxfiliyi artırmaq üçün istifadə olunur.
  • Öz IP ünvanınızı asanlıqla öyrənə bilərsiniz: Axtarış sistemində “what is my IP” yazmaq kifayətdir.

Nəticə

IP ünvanı internetin “ünsiyyət dilinin” təməl hissəsidir. Onsuz cihazlar bir-biri ilə əlaqə qura bilməz, veb səhifələr açılmaz və internet ümumiyyətlə işləməzdi. Ona görə IP ünvanlarını başa düşmək texnologiyanı anlamaq üçün vacibdir — istər şagird, istər proqramçı, istər sistem administratoru, istərsə də adi istifadəçi olasan.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla