
Generatorlar (Generators) — Python-da dəyərlər ardıcıllığını bir-bir, lazım olduğu anda yaradan xüsusi funksiyalardır. Onların adi funksiyalardan əsas fərqi return əvəzinə yield açar sözündən istifadə etmələridir.
Adi funksiya return-ə çatanda işini tam bitirir və nəticəni qaytarır. Generator isə yield-ə çatanda növbəti dəyəri verir və dayanır, öz vəziyyətini — bütün dəyişənlərinin qiymətini — yadda saxlayır. Növbəti dəyər istəniləndə iş dayandığı yerdən davam edir.
Təsəvvür edin ki, çörəkxanada 1000 nəfərlik sifariş var.
Tutaq ki, salamla() generatorunun içində ardıcıl olaraq üç yield var: “Salam”, “Necəsən?” və “Sağ ol”.
Praktikada next()-i əl ilə çağırmaq nadir hallarda lazım olur. Generator adətən for döngüsü ilə istifadə olunur: döngü dəyərləri özü bir-bir götürür və StopIteration baş verəndə avtomatik dayanır.
Generatorlar tənbəl hesablama prinsipinə əsaslanır: dəyər yalnız ona ehtiyac olan anda yaradılır. Məsələn, bir milyon ədədin kvadratından ibarət siyahı yaratmaq yaddaşda bir milyon element saxlamaq deməkdir. Eyni ədədləri yaradan generator isə istənilən anda yalnız bir dəyəri yaddaşda saxlayır. Bu, RAM-a və prosessorun işinə qənaət etməyə imkan verir.
Sadə generatorları bir sətirdə də yaratmaq olar. Kvadrat mötərizədə yazılan [x * x for x in range(10)] ifadəsi hazır siyahı yaradır. Eyni ifadəni dairəvi mötərizədə yazsanız — (x * x for x in range(10)) — siyahı deyil, generator alınır. O, dəyərləri yalnız istənildikcə hesablayır.
fibonacci() generatorunda iki dəyişən — a = 0 və b = 1 — və sonsuz döngü (while True) var. Hər addımda generator a-nı yield ilə qaytarır, sonra a və b-ni yeniləyir: a b-nin, b isə a + b-nin qiymətini alır.
Döngü sonsuz olsa da, proqram donmur, çünki hər növbəti ədəd yalnız istənəndə hesablanır. Məsələn, next() 10 dəfə çağırılsa, yalnız ilk 10 Fibonacci ədədi hesablanacaq: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34.
Hər generator iterator-dur, amma hər iterator generator deyil. İterator — dəyərləri bir-bir verən istənilən obyektdir. Onu əl ilə yaratmaq üçün sinifdə __iter__() və __next__() metodlarını yazmaq lazımdır. Generator isə bu metodları avtomatik təmin edir, ona görə iterator yaratmağın ən sadə yoludur. Python-un daxili enumerate(), zip() və map() funksiyaları da dəyərləri eyni “tənbəl” üsulla qaytarır.
Qeyd: Generatorlar həmişə daha sürətli deyil. Kiçik həcmli məlumatlarda adi siyahı bəzən daha tez işləyir. Onların əsas gücü yaddaşa qənaətdədir.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu