Jet School Logo

Data Science nədir?

Data Science (verilənlər elmi) — məlumatların toplanması, emalı, təhlili və onlardan faydalı bilik əldə edilməsi ilə məşğul olan çoxsahəli elm sahəsidir. O, statistika, riyaziyyat, proqramlaşdırma və konkret sahə üzrə biliklərin birləşməsindən yaranıb. Məqsəd məlumatlardan dəyər çıxarmaq, proqnozlar vermək və daha düzgün qərarlar qəbul etməyə kömək etməkdir.

Sadə desək: Data Science rəqəmlər və məlumatlar yığınına “sual verib” ondan cavab almaq bacarığıdır.

Məktəbdən nümunə: Təsəvvür edin ki, bir neçə ilin imtahan nəticələri, dərsə davamiyyət və ev tapşırıqlarının icrası haqqında məlumatlarınız var. Data Science vasitəsilə “hansı şagirdlərin növbəti imtahanda çətinlik çəkmə ehtimalı yüksəkdir?” sualına cavab tapmaq və onlara vaxtında əlavə dəstək təklif etmək olar.

Data Science, süni intellekt və maşın öyrənməsi: fərq nədir?

Bu üç anlayış tez-tez qarışdırılır:

  • Süni intellekt (AI) — maşınların “ağıllı” davranmasını təmin edən geniş sahədir.
  • Maşın öyrənməsi (Machine Learning) — süni intellektin bir qoludur: kompüterlər açıq proqramlaşdırılmadan, məlumatlardan öyrənir.
  • Data Science — məlumatlardan bilik çıxarmaq üçün bu üsullardan, eləcə də statistika və vizuallaşdırmadan istifadə edən praktik sahədir.

Yəni maşın öyrənməsi Data Science-in əsas alətlərindən biridir, amma yeganəsi deyil: bir çox Data Science tapşırığı sadə statistika və qrafiklərlə həll olunur.

Data Science layihəsi necə qurulur?

  1. Sualın qoyulması: Nəyi öyrənmək istəyirik? Məsələn, “Hansı müştərilər bizi tərk edə bilər?”
  2. Məlumatların toplanması: Müxtəlif mənbələrdən — verilənlər bazalarından, sensorlardan, anketlərdən, log fayllarından, sosial şəbəkələrdən — məlumat əldə olunur. Bunun üçün çox vaxt SQL istifadə olunur.
  3. Məlumatların təmizlənməsi: Səhv, natamam və təkrarlanan məlumatlar aradan qaldırılır. Bu mərhələ çox vaxt bütün işin ən böyük hissəsini aparır.
  4. Kəşfiyyat xarakterli təhlil: Məlumatlardakı qanunauyğunluqlar, trendlər və qeyri-adi hallar statistika vasitəsilə araşdırılır.
  5. Modelləşdirmə: Proqnoz vermək üçün maşın öyrənməsi modelləri qurulur. Bu mərhələdə data leakage kimi səhvlərdən qaçmaq vacibdir.
  6. Nəticələrin təqdimatı: Tapıntılar məlumatların vizuallaşdırılması vasitəsilə — qrafik, diaqram və idarəetmə panelləri şəklində — anlaşılan formada təqdim olunur.

Data Science harada istifadə olunur?

  • Maliyyə və bankçılıq: kredit riskinin qiymətləndirilməsi, fırıldaqçı əməliyyatların aşkarlanması.
  • Səhiyyə: xəstəliklərin diaqnozu və proqnozlaşdırılması.
  • Marketinq: müştəri davranışının təhlili.
  • Logistika və istehsal: marşrutların və təchizatın optimallaşdırılması.
  • Tövsiyə sistemləri: YouTube, Netflix və onlayn mağazaların “sizə də maraqlı ola bilər” təklifləri.
  • Biznes proqnozları: satışların və tələbatın proqnozlaşdırılması — bu istiqamət proqnoz analitikası adlanır.

Alətlər və peşələr

Əsas alətlər: Python proqramlaşdırma dili və onun pandas, NumPy, scikit-learn kimi kitabxanaları, SQL, eləcə də Jupyter Notebook kimi interaktiv mühitlər.

Bu sahədəki peşələr:

  • Data Analyst — məlumatları təhlil edib biznes suallarına cavab verir;
  • Data Scientist — proqnoz modelləri qurur;
  • Data Engineer — məlumatların toplanması və saxlanması üçün infrastruktur yaradır;
  • ML Engineer — maşın öyrənməsi modellərini real məhsullara inteqrasiya edir.

Data Science niyə bu qədər vacibdir?

Bu gün hər gün nəhəng həcmdə məlumat yaranır — bu hadisə Big Data adlanır. Şirkətlər və təşkilatlar qərarlarını təxminə deyil, məlumata əsaslandırmaq istəyirlər. Data Science bu məlumat dənizində nizam yaratmağa, trendləri aşkar etməyə və daha effektiv strategiyalar qurmağa imkan verir. Ona görə də Data Science mütəxəssisləri dünyada ən çox tələb olunan IT peşələri sırasındadır.

Övladınızın məlumatlarla işləməyi, öz təhlillərini aparmağı və maşın öyrənməsi modelləri qurmağı öyrənməsini istəyirsiniz? Süni İntellekt Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: Süni İntellekt Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla