Data Center nədir?

Data Center (data mərkəzi və ya məlumat emalı mərkəzi) — kompüter avadanlıqlarının, serverlərin, şəbəkə avadanlıqlarının və məlumat saxlama sistemlərinin yerləşdirilməsi, idarə edilməsi və xidmət göstərilməsi üçün xüsusi təchiz edilmiş bina və ya binalar kompleksidir. Data mərkəzləri təşkilatların IT infrastrukturunun — veb saytların, tətbiqlərin, verilənlər bazalarının və bulud xidmətlərinin — fasiləsiz işləməsini təmin edir.

Sadə desək: “bulud” adlandırdığımız hər şey əslində bu nəhəng binalardakı minlərlə fiziki serverdə yaşayır.

Data mərkəzinin əsas komponentləri

1. Serverlər: Məlumatların emalı və hesablama tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi üçün əsas avadanlıq. Onlar xüsusi şkaflarda (rack-larda) sıra-sıra yerləşdirilir.
2. Məlumat saxlama sistemləri: NAS, SAN kimi nəhəng həcmdə məlumat saxlayan sistemlər.
3. Şəbəkə avadanlıqları: Switch-lər, router-lər, firewall-lar və digər əlaqə vasitələri.
4. Elektrik təchizatı: Fasiləsiz enerji üçün UPS (fasiləsiz qidalanma mənbələri) və ehtiyat dizel generatorları. Elektrik kəsiləndə UPS bir neçə dəqiqə ərzində avadanlığı işlək saxlayır, bu müddətdə isə generatorlar işə düşür.
5. Soyutma və havalandırma: Minlərlə server böyük miqdarda istilik ayırır. Kondisioner sistemləri və ventilyatorlar temperaturu və rütubəti nəzarətdə saxlayaraq avadanlığın həddindən artıq qızmasının qarşısını alır.
6. Fiziki təhlükəsizlik: Giriş nəzarəti (çox vaxt biometrik — barmaq izi və ya üz tanıma ilə), video müşahidə, yanğınsöndürmə sistemləri.

Data mərkəzləri nə üçün istifadə olunur?

• Məlumatların saxlanması: Məlumatların 24/7 təhlükəsiz və əlçatan olmasını təmin edir.
• Bulud xidmətləri: AWS, Microsoft Azure, Google Cloud kimi böyük bulud platformalarının serverləri data mərkəzlərində yerləşir. Bulud əsaslı proqram təminatı və Cloud Storage xidmətləri məhz bu infrastruktur üzərində işləyir.
• Ehtiyat nüsxə və bərpa: Məlumatların ehtiyat nüsxələrini (backup) saxlamaq və nasazlıq zamanı onları bərpa etmək. Etibarlılıq üçün nüsxələr çox vaxt bir-birindən uzaqda yerləşən fərqli data mərkəzlərində saxlanılır.
• Veb saytların və tətbiqlərin hostinqi: Böyük veb layihələr və mobil tətbiqlər data mərkəzlərindəki serverlərdə işləyir.

Etibarlılıq və təsnifat (Tier səviyyələri)

Data mərkəzləri etibarlılıq səviyyəsinə görə dörd kateqoriyaya (Tier I – Tier IV) bölünür. Hər səviyyə üçün geniş istinad olunan təxmini göstəricilər:

SəviyyəXüsusiyyətMövcudluqİllik mümkün dayanmaTier IƏsas səviyyə, ehtiyat komponentləri yoxdur~99,671%~29 saatTier IIBəzi ehtiyat komponentləri var~99,741%~23 saatTier IIITəmir zamanı belə fasiləsiz işləyir~99,982%~1,6 saatTier IVTam ehtiyat sistemləri, maksimal etibarlılıq~99,995%~26 dəqiqə

Data mərkəzləri və süni intellekt

Son illərdə data mərkəzlərinin ən böyük dəyişikliyi süni intellektlə bağlıdır. ChatGPT kimi böyük AI modellərini öyrətmək üçün minlərlə qrafik prosessordan (GPU) ibarət nəhəng data mərkəzləri tikilir. Bu mərkəzlər çox böyük miqdarda enerji sərf edir: Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə, data mərkəzləri dünyada istehsal olunan elektrik enerjisinin təxminən 1,5%-ni istehlak edir və AI səbəbindən bu pay sürətlə artır. Ona görə bir çox şirkət yeni data mərkəzlərini bərpa olunan enerji mənbələri yaxınlığında tikir.

Gündəlik həyatda təsiri

Gündəlik onlayn fəaliyyətlərimizin demək olar ki, hamısı — video izləmək, e-poçt göndərmək, yemək sifariş etmək, onlayn dərs keçmək — data mərkəzlərinin işindən asılıdır. Bu mərkəzlər rəqəmsal iqtisadiyyatın təməlidir.

Nəticə

Data Center müasir rəqəmsal infrastrukturun əsasıdır. O, texnologiyaların stabil, sürətli və təhlükəsiz işləməsini təmin edir və bununla da bizneslərin, dövlət qurumlarının və dünyanın hər yerindəki istifadəçilərin gündəlik həyatını dəstəkləyir.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu