Jet School Logo

ChatGPT nədir?

ChatGPT — OpenAI şirkəti tərəfindən hazırlanmış, böyük dil modeli (LLM) əsasında qurulmuş süni intellekt söhbət botudur (chatbot). 2022-ci ilin noyabrında ictimaiyyətə təqdim olunandan sonra ChatGPT dünyada süni intellektə marağın kütləvi şəkildə artmasına səbəb olan əsas məhsullardan biri hesab olunur.

Sadə desək: ChatGPT — istifadəçilərin təbii dildə sual verə, tapşırıq verə bildiyi və cavabında ətraflı, insana bənzər mətn ala bildiyi süni intellekt köməkçisidir.

ChatGPT necə işləyir?

ChatGPT GPT (Generative Pre-trained Transformer) adlanan böyük dil modeli ailəsinə əsaslanır. “Transformer” — mətni emal etmək üçün xüsusi hazırlanmış neyron şəbəkə arxitekturasıdır, model isə dərin öyrənmə (deep learning) üsulları ilə öyrədilir.

  1. Öyrətmə: Model internetdən və digər mənbələrdən toplanmış nəhəng miqdarda mətn üzərində öyrədilib, dilin strukturunu və mənasını “öyrənib”. Bu, maşın öyrənməsinin ən böyük miqyaslı tətbiqlərindən biridir.
  2. İncə tənzimləmə (Fine-tuning): Əsas model insanların rəyləri əsasında söhbət etmək, sualları başa düşmək və faydalı cavablar vermək üçün əlavə təlim keçib. Bu prosesə RLHF — Reinforcement Learning from Human Feedback deyilir.
  3. Cavab generasiyası: İstifadəçi sual yazanda model növbəti sözü (tokeni) ehtimallara əsaslanaraq proqnozlaşdırır və beləliklə addım-addım tam cavab formalaşdırır.

ChatGPT-nin əsas imkanları

  • Sual-cavab: İstənilən mövzuda ətraflı cavablar vermək.
  • Yazı yaratma: Esse, hekayə, e-poçt, marketinq mətni yazmaq.
  • Kod yazma və analiz: Proqramlaşdırma dillərində kod yazmaq, xətaları tapmaq və izah etmək.
  • Tərcümə: Dillər arasında mətn tərcüməsi. Bu və digər dil tapşırıqları təbii dil emalı (NLP) sahəsinə aiddir.
  • Xülasələşdirmə: Uzun mətnləri qısa və anlaşıqlı formaya salmaq.
  • Söhbət yaddaşı: Söhbət daxilində əvvəlki mesajları “yadda saxlayaraq” məntiqli dialoq aparmaq.
  • Şəkil analizi və yaradılması: Müasir versiyalar yüklənmiş şəkilləri analiz edə (Computer Vision), həmçinin mətn təsvirinə əsasən yeni şəkillər yarada bilir.
  • Tərtibatçılar üçün: ChatGPT-nin arxasındakı modellərdən proqramçılar API vasitəsilə öz tətbiqlərində istifadə edə bilərlər.

ChatGPT-nin inkişaf mərhələləri

OpenAI modeli müntəzəm olaraq yeniləyir və hər yeni nəsil əvvəlkindən daha güclü olur:

  • GPT-3.5 (2022): ChatGPT-nin ilk dəfə geniş istifadəçi kütləsinə açıldığı versiya.
  • GPT-4 / GPT-4o (2023–2024): Mətn ilə yanaşı şəkil və səsi də emal edə bilən multimodal versiyalar.
  • o1, o3 (2024–2025): Cavab verməzdən əvvəl “düşünən”, mürəkkəb məntiqi məsələlər üçün optimallaşdırılmış “reasoning” modelləri.
  • GPT-5 və sonrakı nəsillər (2025-ci ildən): Sürətli cavab və dərin düşünmə imkanlarını bir sistemdə birləşdirən modellər. ChatGPT sualın mürəkkəbliyinə görə uyğun rejimi avtomatik seçir.

OpenAI-ın elan etdiyi uzunmüddətli məqsəd insan səviyyəsində ümumi intellektə — AGI-yə çatmaqdır.

ChatGPT-nin məhdudiyyətləri

  • Hallucination (səhv “uydurma”): Bəzən inandırıcı görünən, amma faktiki səhv olan məlumat verə bilir.
  • Bilik kəsimi (Knowledge cutoff): Model yalnız müəyyən tarixə qədər olan məlumatlar üzərində öyrədilib. İnternet axtarışı funksiyası bu problemi qismən aradan qaldırır.
  • Kontekst məhdudiyyəti: Çox uzun söhbətlərdə əvvəlki məlumatları “unuda” bilər.
  • Tənqidi düşüncəni əvəz etmir: ChatGPT-nin verdiyi cavabları, xüsusilə vacib qərarlar üçün, yoxlamaq və tənqidi qiymətləndirmək lazımdır.

Nəticə

ChatGPT — süni intellekt texnologiyasını milyonlarla insana çatdıran, gündəlik iş və təhsil proseslərini kökündən dəyişən vasitədir. Böyük dil modelinin (LLM) gücündən istifadə edərək, o, yazı, proqramlaşdırma, tədqiqat və yaradıcılıq kimi bir çox sahədə köməkçi rolunu oynayır.

Övladınızın süni intellektdən yalnız istifadə etməyi deyil, onun necə işlədiyini başa düşməyi və öz AI layihələrini yaratmağı öyrənməsini istəyirsiniz? Süni İntellekt Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: Süni İntellekt Mühəndisliyi kursu

Tez-tez verilən suallar

ChatGPT nədir? ChatGPT — OpenAI şirkəti tərəfindən hazırlanmış, böyük dil modeli əsasında qurulmuş süni intellekt söhbət botudur. İstifadəçilər təbii dildə sual verib ətraflı cavablar ala bilirlər.

ChatGPT həmişə doğru cavab verirmi? Xeyr, ChatGPT bəzən inandırıcı görünən, amma faktiki səhv olan məlumat verə bilir (bu, “hallucination” adlanır). Vacib məlumatları başqa mənbələrlə yoxlamaq tövsiyə olunur.

Uşaqlar ChatGPT-dən istifadə edə bilərmi? OpenAI-ın qaydalarına görə istifadəçi ən azı 13 yaşında olmalıdır, 18 yaşdan kiçik istifadəçilər üçün isə valideyn icazəsi tələb olunur. Uşaqlar üçün ən faydalı yanaşma ChatGPT-ni hazır cavab mənbəyi kimi deyil, öyrənmə köməkçisi kimi istifadə etməkdir: mövzunu izah etməsini istəmək, öz həllini yoxlatmaq, amma tapşırığı onun yerinə yazdırmamaq.

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

IT Sahəsini öyrənməyə başla