Event nədir?
Event (hadisə) — proqramda baş verən və proqramın reaksiya verə biləcəyi hər hansı bir hadisədir. Veb səhifələrdə hadisələrin çoxunu istifadəçi yaradır: düyməyə klikləmək, klaviaturada düyməyə basmaq, siçanı hərəkət etdirmək, formu göndərmək, səhifəni sürüşdürmək. Amma hadisələri brauzer və sistem də yaradır: səhifənin yüklənib qurtarması, taymerin bitməsi, serverdən cavabın gəlməsi və ya xətanın baş verməsi də hadisədir.
Real həyatla müqayisə
Təsəvvür et ki, işıq düyməsinə basırsan və işıq yanır. Burada “düyməyə basmaq” hadisədir, “işığın yanması” isə ona verilən cavabdır. Veb səhifələr də eyni məntiqlə işləyir: nəsə baş verir, JavaScript bunu “hiss edir” və cavab verir.
Qapı zəngi də yaxşı nümunədir: sən bütün günü qapının ağzında gözləmirsən — zəng çalınanda qapıya gedirsən. Proqramlar da hadisəni daim yoxlamaq əvəzinə onun baş verməsini “gözləyir”.
Kodda necə idarə olunur?
JavaScript-də hadisələri “dinləmək” üçün addEventListener metodundan istifadə olunur. Bu metod DOM vasitəsilə səhifədəki konkret HTML elementinə — məsələn, düyməyə — qoşulur və iki şeyi bildirir:
- hansı hadisəni gözləmək lazımdır — məsələn, “click”;
- hadisə baş verəndə hansı funksiyanı işə salmaq lazımdır.
Hadisə baş verəndə işə düşən bu funksiya hadisə emalçısı (event handler) adlanır. O, məsələn, modal pəncərə aça, elementin rəngini dəyişə və ya məlumatı serverə göndərə bilər.
Hadisə obyekti
Hadisə baş verəndə brauzer emalçı funksiyaya onun haqqında ətraflı məlumat olan hadisə obyekti (event object) ötürür. Məsələn, ondan hansı düyməyə basıldığını, siçanın ekranın harasında olduğunu və ya hansı elementə klikləndiyini öyrənmək olar.
Ən çox istifadə olunan hadisələr
- click — elementə klikləmək;
- keydown — klaviaturada düyməyə basmaq;
- submit — formu göndərmək;
- input — mətn sahəsinə nəsə yazmaq;
- mouseover — siçanı elementin üzərinə gətirmək;
- scroll — səhifəni sürüşdürmək;
- load — səhifənin və ya şəklin tam yüklənməsi.
Bunlar frontend proqramçısının hər gün işlədiyi hadisələrdir.
Bilmək faydalı olan iki anlayış
Hadisənin yayılması (event bubbling): Düyməyə klikləyəndə hadisə yalnız düymədə deyil, onu əhatə edən bütün elementlərdə də — onun “valideynlərində” — baş verir və DOM ağacı üzrə yuxarı qalxır, eynilə su köpüyü kimi. Bu sayədə yüzlərlə düymənin hər birinə ayrıca emalçı qoşmaq əvəzinə, onların ümumi valideyninə bir emalçı qoşmaq olar.
Standart davranışın ləğvi (preventDefault): Bəzi hadisələrin brauzerdə standart davranışı var. Məsələn, form göndəriləndə səhifə yenilənir. preventDefault() metodu bu davranışı dayandırır. Bu, məsələn, form məlumatlarını səhifəni yeniləmədən yoxlamaq və göndərmək üçün lazımdır.
Hadisəyönümlü proqramlaşdırma
Proqramın hadisələrin ətrafında qurulduğu yanaşma hadisəyönümlü proqramlaşdırma (event-driven programming) adlanır. Proqram addım-addım irəliləmək əvəzinə “gözləyir” və hadisə baş verəndə uyğun kodu işə salır. Bu yanaşma asinxron proqramlaşdırma ilə sıx bağlıdır.
Hadisələr təkcə veb səhifələrdə deyil, hər yerdədir:
- Scratch-də: “Yaşıl bayraq kliklənəndə” və ya “boşluq düyməsi basılanda” kimi sarı bloklar hadisə bloklarıdır. Uşaqların proqramlaşdırmada tanış olduğu ilk anlayışlardan biri məhz budur.
- Oyunlarda: düymə basılanda personaj tullanır, iki obyekt toqquşanda xal hesablanır.
- Robotexnikada: sensor maneəni görəndə robot dayanır.
- Serverlərdə: yeni istifadəçi qeydiyyatdan keçəndə ona avtomatik xoş gəldin məktubu göndərilir.
Nəticə
Hadisələr veb səhifələri və tətbiqləri “canlı” və interaktiv edən əsas mexanizmdir. Hadisələrlə işləməyi bacarmaq hər frontend proqramçısı üçün vacib bacarıqdır.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

