
DOM (Document Object Model — Sənəd Obyekt Modeli) — brauzerin HTML səhifəsini yaddaşda təsvir etdiyi struktur modeldir. Brauzer HTML faylını oxuyanda onu sadəcə mətn kimi saxlamır: hər HTML elementini proqramlaşdırma vasitəsilə idarə oluna bilən ayrıca obyektə (object) çevirir və onları ağac şəklində bir-birinə bağlayır. Məhz bu ağacın adı DOM-dur.
DOM-u ailə ağacı kimi təsəvvür etmək olar:
Ağacın hər elementi düyün (node) adlanır. Hər düyün öz “valideynini”, “övladlarını” və “qardaşlarını” tanıyır. Bu sayədə proqram səhifədəki istənilən elementi tapıb ona müraciət edə bilir.
JavaScript səhifəni DOM vasitəsilə idarə edir. Elementi gizlətmək, mətni dəyişmək, yeni element əlavə etmək, rəngi dəyişmək — bunların hamısı DOM üzərindən baş verir.
Vacib məqam: JavaScript serverdəki HTML faylını dəyişmir, o yalnız brauzerin yaddaşındakı DOM-u dəyişir. Brauzer isə bu dəyişikliyi dərhal ekranda göstərir. Ona görə səhifəni yeniləyəndə (F5) JavaScript-in etdiyi dəyişikliklər itir və səhifə ilkin vəziyyətinə qayıdır.
Xeyr. Brauzerdə sağ klik edib “Səhifənin mənbə kodu” (View Source) seçdikdə serverdən gələn ilkin HTML faylını görürsünüz. F12 düyməsi ilə açılan tərtibatçı alətlərinin (DevTools) Elements bölməsində isə canlı DOM görünür — JavaScript-in etdiyi bütün dəyişikliklərlə birlikdə. Müasir saytlarda bu ikisi çox fərqli ola bilər. Məsələn, Client-Side Rendering ilə qurulan saytlarda ilkin HTML demək olar ki, boş olur, bütün məzmun isə sonradan JavaScript tərəfindən DOM-a əlavə edilir.
DOM-u tez-tez dəyişmək brauzer üçün “ağır” əməliyyatdır, çünki hər dəyişiklikdən sonra səhifə yenidən çəkilə bilər. Ona görə React kimi məşhur framework-lər Virtual DOM adlanan yanaşmadan istifadə edir. Dəyişikliklər əvvəlcə yaddaşdakı “virtual nüsxədə” edilir, sonra isə real DOM-a yalnız həqiqətən dəyişən hissələr köçürülür.
DOM-u başa düşmədən JavaScript ilə veb səhifə yaratmaq çox çətindir. Veb səhifəni “canlı”, interaktiv və istifadəçinin hərəkətlərinə reaksiya verən etmək istəyirsinizsə, DOM ilə işləməyi öyrənmək mütləqdir. Bu, hər frontend proqramçının ilk öyrəndiyi mövzulardan biridir.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu