Trigger (Tətikçi / Tətik) — verilənlər bazasında müəyyən hadisə baş verdikdə avtomatik şəkildə işə düşən xüsusi proqramlaşdırılmış obyekt və ya mexanizmdir. Trigger-lər, adətən, INSERT, UPDATE və ya DELETE əməliyyatları icra olunduğu zaman aktivləşir və həmin hadisəyə cavab olaraq əvvəlcədən müəyyən edilmiş SQL əmrlərini avtomatik icra edir. Bu, verilənlər bazasında məlumatın bütövlüyünü, biznes qaydalarının tətbiqini və əməliyyatların avtomatlaşdırılmasını təmin etmək üçün istifadə olunur.

Trigger-lər verilənlər bazası səviyyəsində işləyir və istifadəçi tərəfindən birbaşa çağırılmır. Onlar sistem tərəfindən müəyyən hadisə baş verdiyi anda avtomatik olaraq aktivləşir. Məsələn, bir cədvələ yeni məlumat əlavə edildikdə (INSERT əməliyyatı), trigger həmin məlumatı yoxlayıb, şərtlərə uyğun deyilsə, əməliyyatı dayandıra və ya digər cədvəldə paralel olaraq dəyişiklik edə bilər.

Trigger-lər adətən üç əsas mərhələdə işləyə bilər:

1. BEFORE Trigger – əsas əməliyyat (INSERT, UPDATE, DELETE) yerinə yetirilməzdən əvvəl icra olunur. Bu, verilənlərə nəzarət və dəyişiklikləri yoxlamaq üçün istifadə olunur.
2. AFTER Trigger – əsas əməliyyat başa çatdıqdan sonra icra olunur. Bu, əməliyyatın nəticələrini emal etmək və ya jurnal (log) qeydləri saxlamaq üçün istifadə olunur.
3. INSTEAD OF Trigger – standart əməliyyat əvəzinə icra olunur, xüsusilə VIEW üzərində dəyişikliklər aparmaq üçün istifadə edilir.

Trigger-lərin əsas üstünlükləri:

• Avtomatlaşdırma: Əməliyyatlar insan müdaxiləsi olmadan avtomatik yerinə yetirilir.
• Məlumat bütövlüyü: Trigger-lər məlumatların qaydalara uyğun daxil edilməsini və saxlanmasını təmin edir.
• Audit və loglama: Məlumatlarda dəyişiklik baş verdikdə avtomatik olaraq log və ya tarixçə qeydləri yaradıla bilər.
• Biznes qaydalarının tətbiqi: Trigger-lər verilənlər bazası səviyyəsində kompleks biznes məntiqini həyata keçirməyə imkan verir.

Lakin trigger-lərin istifadəsi zamanı performans və idarəetmə məsələlərinə diqqət yetirilməlidir. Çoxsaylı və mürəkkəb trigger-lər verilənlər bazasının cavab müddətini azalda, həmçinin diaqnostika və sazlama proseslərini çətinləşdirə bilər. Buna görə də trigger-lər yalnız zəruri hallarda, aydın sənədləşdirilmiş şəkildə və müəyyən məqsədlə tətbiq olunmalıdır.

Qısaca desək, trigger verilənlər bazasında avtomatik hadisə cavablandırıcısı kimi fəaliyyət göstərərək sistemin avtomatlaşdırılmasını, təhlükəsizliyini və sabitliyini təmin edən vacib komponentdir.