Relational Database Management System (RDBMS) – Əlaqəli Verilənlər Bazası İdarəetmə Sistemi deməkdir və məlumatların cədvəllər (tablolar) şəklində saxlandığı və idarə olunduğu bir verilənlər bazası sistemidir. Bu sistemlərdə məlumatlar sətirlər (rows) və sütunlar (columns) şəklində təşkil olunur və cədvəllər arasında əlaqələr qurmaq mümkündür.

Əsas Prinsipləri:

• Cədvəl əsaslı struktur: Hər bir məlumat vahidi cədvəldə yerləşir. Cədvəldəki hər bir sətr bir qeydi, hər sütun isə həmin qeydlə bağlı bir xüsusiyyəti ifadə edir.

• Əlaqələr: Cədvəllər arasında açarlar (keys) vasitəsilə əlaqələr yaradılır. Məsələn, bir cədvəldəki id digər cədvəldəki user_id ilə əlaqələndirilə bilər (xarici açar – foreign key).

• SQL dili: Əksər RDBMS-lər Structured Query Language (SQL) dilindən istifadə edir. Bu dil vasitəsilə məlumatların axtarışı, əlavə edilməsi, yenilənməsi və silinməsi kimi əməliyyatlar yerinə yetirilir.

• Məlumat bütövlüyü və ardıcıllıq: RDBMS sistemləri məlumatların doğruluğunu və uyğunluğunu qorumaq üçün integrity constraints (məsələn, NOT NULL, UNIQUE, FOREIGN KEY) kimi mexanizmlər təklif edir.

Əsas Funksiyaları:

• Məlumatların yaradılması və saxlanması

• Məlumatların axtarılması və süzülməsi

• Məlumatların dəyişdirilməsi və silinməsi

• İstifadəçi hüquqlarının idarə olunması (authentication və authorization)

• Backup və bərpa mexanizmləri

• Transaction (əməliyyat) dəstəyi və rollback funksiyası

RDBMS-in Üstünlükləri:

• Strukturlaşdırılmış məlumat saxlama: Məlumatların nizamlı və oxunaqlı şəkildə saxlanması

• Effektiv axtarış: Mürəkkəb sorğularla müxtəlif cədvəllərdən asanlıqla məlumat əldə etmək

• Məlumat bütövlüyü: Verilənlərdə ziddiyyət və uyğunsuzluğun qarşısını almaq üçün müxtəlif mexanizmlər

• Çox istifadəçili mühit: Eyni anda bir neçə istifadəçinin eyni verilənlər bazasında işləməsi mümkündür

• Təhlükəsizlik: Məlumatlara nəzarət və istifadəçi hüquqlarının təyini funksiyaları

Məşhur RDBMS nümunələri:

• MySQL

• PostgreSQL

• Oracle Database

• Microsoft SQL Server

• MariaDB