
HTML (HyperText Markup Language — hipermətn işarələmə dili) — veb səhifələrin strukturunu yaratmaq üçün istifadə olunan əsas işarələmə dilidir:
HTML vebin skeletidir. Veb səhifədə gördüyümüz başlıqlar, mətnlər, şəkillər, düymələr, formalar və cədvəllər HTML vasitəsilə qurulur. O, brauzerə hansı hissənin başlıq, hansının abzas, hansının şəkil olduğunu və hansı hissəyə klikləyəndə başqa səhifəyə keçmək mümkün olduğunu bildirir.
Xeyr. HTML proqramlaşdırma dili deyil, işarələmə dilidir. Onda dəyişənlər, şərtlər və ya döngülər yoxdur — o, hesablama aparmır və qərar vermir. HTML yalnız məzmunun nə olduğunu təsvir edir. Bununla belə, HTML proqramlaşdırma dünyasına ilk addım üçün ideal başlanğıcdır.
HTML-i 1991-ci ildə İsveçrədəki CERN laboratoriyasında işləyən britaniyalı alim Tim Berners-Li yaradıb — o, ümumiyyətlə Ümumdünya Hörümçək Torunun (World Wide Web) ixtiraçısıdır. Sonrakı illərdə HTML bir neçə versiyadan keçib. 2014-cü ildə rəsmi standart kimi qəbul edilən HTML5 video, audio və semantik teqlər kimi bir çox yeni imkan gətirib. Bu gün HTML ayrı-ayrı nömrəli versiyalarla deyil, daim yenilənən “canlı standart” (HTML Living Standard) kimi inkişaf edir.
Hər HTML səhifəsi bir neçə əsas hissədən ibarətdir:
1. Səhifənin strukturunu qurmaq. HTML səhifəni məntiqi bloklara bölür: yuxarı hissə (header), naviqasiya (nav), əsas məzmun (main), məqalə (article), yan panel (aside) və alt hissə (footer).
2. Məzmun yerləşdirmək. Mətnlər p teqi ilə, başlıqlar h1-dən h6-ya qədər teqlərlə, siyahılar ul, ol və li teqləri ilə, şəkillər isə img teqi ilə əlavə olunur.
3. Keçidlər və naviqasiya yaratmaq. a teqi ilə linklər yaradılır. Onlar daxili — eyni saytın başqa səhifəsinə — və ya xarici — başqa sayta — ola bilər.
4. Formalar hazırlamaq. Qeydiyyat, axtarış və əlaqə formaları form, input, textarea, button və digər teqlərlə yaradılır.
5. Multimedia əlavə etmək. HTML5-də video və audio faylları video və audio teqləri ilə əlavə pleyer olmadan birbaşa səhifəyə yerləşdirmək olur.
Vacib qeyd: Bütün teqlər cüt olmur. img, br (yeni sətir), input kimi boş (void) elementlərin bağlanış teqi yoxdur, çünki onların içində məzmun olmur.
Ən çox istifadə olunan teqlər:
HTML5-də semantik teqlər — header, nav, main, article, footer — məzmunun mənasını göstərir. Hər şeyi div ilə də qurmaq olar, amma semantik teqlər:
Eyni səbəbdən şəkillərə həmişə alt atributu ilə təsvir əlavə etmək tövsiyə olunur.
HTML səhifənin strukturunu yaradır, amma tam veb sayt üçün daha iki texnologiya lazımdır:
Müqayisə: Ev tikintisi kimi düşünün — HTML evin divarları və otaqlarıdır, CSS onun rəngi və mebeli, JavaScript isə elektrik və santexnikadır.
HTML, CSS və JavaScript birlikdə müasir veb saytların əsasını təşkil edir. Brauzer HTML kodunu oxuyaraq yaddaşda səhifənin modelini — DOM-u — qurur, JavaScript isə məhz bu model üzərində işləyir.
Kompüter brauzerində istənilən səhifədə Ctrl + U (Mac-da Cmd + Option + U) düymələrini bassanız, həmin səhifənin HTML kodunu görəcəksiniz. Sevdiyiniz saytların necə qurulduğunu öyrənməyin ən sadə yolu budur.
HTML öyrənmək veb proqramlaşdırmanın təməlini başa düşmək üçün ilk və ən vacib addımdır. O, yalnız frontend proqramçılar üçün deyil, backend proqramçılar, SEO mütəxəssisləri, dizaynerlər və kontent menecerləri üçün də faydalıdır. HTML-i bilən insan istənilən veb səhifənin necə qurulduğunu başa düşür və onu idarə edə bilir.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu