CMOS Battery nədir?
CMOS Battery, yəni CMOS batareyası — kompüterin ana platasında yerləşən və sistem parametrlərini, BIOS ayarlarını, tarix və saat məlumatlarını yadda saxlamağa kömək edən kiçik batareyadır. Bu batareya kompüter tamamilə söndürüldükdə və ya güc blokundan enerji gəlmədikdə belə vacib sistem məlumatlarının itirilməsinin qarşısını alır.
“CMOS” — “Complementary Metal-Oxide Semiconductor” (Komplementar metal-oksid yarımkeçirici) sözlərinin qısaltmasıdır. Bu, mikrosxemlərin istehsal texnologiyasıdır — müasir prosessorların əksəriyyəti də bu texnologiya ilə hazırlanır. “CMOS yaddaşı” isə bu texnologiya ilə hazırlanmış, çox az enerji sərf edən kiçik yaddaşdır. Müasir kompüterlərdə o, adətən chipset-in (keçmişdə Southbridge-in) daxilində yerləşir.
Ən vacib məqam: RAM kimi, CMOS yaddaşı da enerji olmadan məlumatı itirir. Batareyanın mövcud olmasının səbəbi məhz budur — o, kompüter söndürüləndə də bu yaddaşı və daxili saatı enerji ilə təmin edir.
CMOS batareyası nə üçün vacibdir?
Kompüterin əsas sistem ayarları, məsələn:
- BIOS/UEFI konfiqurasiyası;
- tarix və saat (bunu ana platadakı daxili saat — RTC, Real-Time Clock — sayır);
- yükləmə ardıcıllığı — kompüterin hansı diskdən və bootloader-dən işə düşəcəyi;
- təhlükəsizlik parametrləri (məsələn, BIOS parolu)
bu batareyanın dəstəyi ilə saxlanılır. Əgər CMOS batareyası boşalarsa və ya çıxarılarsa, bu parametrlər zavod ayarlarına sıfırlana bilər.
Qeyd: Bir çox müasir kompüterdə BIOS/UEFI parametrlərinin əsas hissəsi artıq enerjidən asılı olmayan flash yaddaşda saxlanılır, batareya isə əsasən daxili saatı işlək saxlayır. Ona görə də belə kompüterlərdə batareya bitəndə ən çox tarix və saat sıfırlanır.
CMOS batareyasının xüsusiyyətləri:
- Ən çox istifadə olunan tipi CR2032 adlı düymə formalı, 3 voltluq litium batareyadır.
- Çox az enerji sərf edir və adətən 3–10 il işləyir.
- Kompüter söndürüldükdə və ya elektrik olmadıqda belə sistem ayarlarını və saatı qoruyur.
CMOS batareyası boşaldıqda nə baş verir?
- Kompüter hər dəfə açıldıqda tarixi və saatı “unudur” — məsələn, sistem köhnə bir tarixi göstərir.
- BIOS parametrləri sıfırlanır: yükləmə ardıcıllığı dəyişə bilər və kompüter lazımi diskdən açılmaya bilər.
- Açılış zamanı “CMOS checksum error” və ya “CMOS battery low” kimi xəbərdarlıqlar görünə bilər.
- Saat səhv olduğu üçün brauzerlər bəzi saytların təhlükəsizlik sertifikatlarını yanlış hesab edə və həmin saytları açmaya bilər.
Batareyanın dəyişdirilməsi
Masaüstü kompüterlərdə CMOS batareyası ana platanın üzərində asan görünən yerdədir və onu dəyişmək çətin deyil. Dəyişdirmə zamanı:
- Kompüter tam söndürülməli və elektrikdən ayrılmalıdır.
- Statik elektrikdən qorunmaq üçün işə başlamazdan əvvəl korpusun metal hissəsinə toxunmaq tövsiyə olunur.
- Yeni batareya eyni model və gərginlikdə olmalıdır (adətən CR2032, 3V).
- Dəyişdirmədən sonra BIOS-a daxil olub tarixi, saatı və digər parametrləri yenidən təyin etmək lazımdır.
Diqqət: Noutbuklarda CMOS batareyası çox vaxt korpusun dərinliyində yerləşir, bəzən isə ana plataya lehimlənir. Noutbukda batareyanı dəyişməyi mütəxəssisə həvalə etmək daha təhlükəsizdir.
Nəticə
CMOS batareyası kompüterin daxili “yaddaş qeydi” kimi işləyir və onun əsas konfiqurasiya parametrlərinin və saatının qorunmasında mühüm rol oynayır. Bu kiçik, lakin əhəmiyyətli aparat təminatı komponenti kompüterin uzunmüddətli düzgün işləməsini təmin edən səssiz qəhrəmandır.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu