Jet School Logo

HTML nədir?

HTML (HyperText Markup Language — hipermətn işarələmə dili) — veb səhifələrin strukturunu yaratmaq üçün istifadə olunan əsas işarələmə dilidir:

  • “HyperText” (hipermətn) — səhifələr və sənədlər arasında keçidlər (linklər) yaratmaq imkanını bildirir.
  • “Markup Language” (işarələmə dili) — məzmunun hansı hissəsinin nə olduğunu göstərən xüsusi işarələrdən — teqlərdən — istifadə edildiyini bildirir.

HTML vebin skeletidir. Veb səhifədə gördüyümüz başlıqlar, mətnlər, şəkillər, düymələr, formalar və cədvəllər HTML vasitəsilə qurulur. O, brauzerə hansı hissənin başlıq, hansının abzas, hansının şəkil olduğunu və hansı hissəyə klikləyəndə başqa səhifəyə keçmək mümkün olduğunu bildirir.

HTML proqramlaşdırma dilidirmi?

Xeyr. HTML proqramlaşdırma dili deyil, işarələmə dilidir. Onda dəyişənlər, şərtlər və ya döngülər yoxdur — o, hesablama aparmır və qərar vermir. HTML yalnız məzmunun nə olduğunu təsvir edir. Bununla belə, HTML proqramlaşdırma dünyasına ilk addım üçün ideal başlanğıcdır.

Qısa tarixçə

HTML-i 1991-ci ildə İsveçrədəki CERN laboratoriyasında işləyən britaniyalı alim Tim Berners-Li yaradıb — o, ümumiyyətlə Ümumdünya Hörümçək Torunun (World Wide Web) ixtiraçısıdır. Sonrakı illərdə HTML bir neçə versiyadan keçib. 2014-cü ildə rəsmi standart kimi qəbul edilən HTML5 video, audio və semantik teqlər kimi bir çox yeni imkan gətirib. Bu gün HTML ayrı-ayrı nömrəli versiyalarla deyil, daim yenilənən “canlı standart” (HTML Living Standard) kimi inkişaf edir.

HTML səhifəsinin əsas quruluşu

Hər HTML səhifəsi bir neçə əsas hissədən ibarətdir:

  • DOCTYPE — brauzerə bunun HTML5 sənədi olduğunu bildirir;
  • html — bütün səhifəni əhatə edən əsas element;
  • head — səhifənin “görünməyən” hissəsi: başlığı (brauzer tabında görünən ad), kodlaşdırma, axtarış sistemləri üçün təsvir, CSS faylları;
  • body — istifadəçinin ekranda gördüyü bütün məzmun.

HTML ilə nələr etmək olar?

1. Səhifənin strukturunu qurmaq. HTML səhifəni məntiqi bloklara bölür: yuxarı hissə (header), naviqasiya (nav), əsas məzmun (main), məqalə (article), yan panel (aside) və alt hissə (footer).

2. Məzmun yerləşdirmək. Mətnlər p teqi ilə, başlıqlar h1-dən h6-ya qədər teqlərlə, siyahılar ul, ol və li teqləri ilə, şəkillər isə img teqi ilə əlavə olunur.

3. Keçidlər və naviqasiya yaratmaq. a teqi ilə linklər yaradılır. Onlar daxili — eyni saytın başqa səhifəsinə — və ya xarici — başqa sayta — ola bilər.

4. Formalar hazırlamaq. Qeydiyyat, axtarış və əlaqə formaları form, input, textarea, button və digər teqlərlə yaradılır.

5. Multimedia əlavə etmək. HTML5-də video və audio faylları video və audio teqləri ilə əlavə pleyer olmadan birbaşa səhifəyə yerləşdirmək olur.

Teq, element və atribut

  • Teq — bucaqlı mötərizədə yazılan işarədir, məsələn, p teqi.
  • HTML elementi — açılış teqi, məzmun və bağlanış teqinin birlikdə yaratdığı hissədir. Məsələn, açılış p teqi, “Bu bir abzasdır” mətni və bağlanış /p teqi birlikdə bir abzas elementi yaradır.
  • Atribut — elementə əlavə məlumat verir və açılış teqinin içində yazılır. Məsələn, a teqinin href atributu linkin hansı ünvana aparacağını, img teqinin src atributu şəklin harada olduğunu, alt atributu isə şəklin mətn təsvirini göstərir.

Vacib qeyd: Bütün teqlər cüt olmur. img, br (yeni sətir), input kimi boş (void) elementlərin bağlanış teqi yoxdur, çünki onların içində məzmun olmur.

Ən çox istifadə olunan teqlər:

  • div — ümumi konteyner (blok);
  • p — abzas;
  • a — link;
  • img — şəkil;
  • table, tr, td — cədvəl, sətir və xana.

Semantik HTML: niyə vacibdir?

HTML5-də semantik teqlər — header, nav, main, article, footer — məzmunun mənasını göstərir. Hər şeyi div ilə də qurmaq olar, amma semantik teqlər:

  • axtarış sistemlərinə səhifənin quruluşunu daha yaxşı başa düşməyə və onu düzgün indeksləməyə kömək edir — bu, SEO üçün vacibdir;
  • ekran oxuyucularından istifadə edən görmə qüsurlu insanlara səhifədə rahat hərəkət etməyə imkan verir;
  • kodu proqramçılar üçün daha oxunaqlı edir.

Eyni səbəbdən şəkillərə həmişə alt atributu ilə təsvir əlavə etmək tövsiyə olunur.

HTML tək başına kifayətdirmi?

HTML səhifənin strukturunu yaradır, amma tam veb sayt üçün daha iki texnologiya lazımdır:

  • CSS (Cascading Style Sheets) — səhifənin görünüşünü müəyyən edir: rənglər, şriftlər, ölçülər, düzülüş. Elementləri düzmək üçün Flexbox kimi alətlərdən istifadə olunur.
  • JavaScript — səhifəyə interaktivlik qatır: düyməyə klikləyəndə nəyinsə dəyişməsi, formaların yoxlanılması, animasiyalar.

Müqayisə: Ev tikintisi kimi düşünün — HTML evin divarları və otaqlarıdır, CSS onun rəngi və mebeli, JavaScript isə elektrik və santexnikadır.

HTML, CSS və JavaScript birlikdə müasir veb saytların əsasını təşkil edir. Brauzer HTML kodunu oxuyaraq yaddaşda səhifənin modelini — DOM-u — qurur, JavaScript isə məhz bu model üzərində işləyir.

Maraqlı fakt: istənilən saytın HTML-ini görmək olar

Kompüter brauzerində istənilən səhifədə Ctrl + U (Mac-da Cmd + Option + U) düymələrini bassanız, həmin səhifənin HTML kodunu görəcəksiniz. Sevdiyiniz saytların necə qurulduğunu öyrənməyin ən sadə yolu budur.

Nəticə

HTML öyrənmək veb proqramlaşdırmanın təməlini başa düşmək üçün ilk və ən vacib addımdır. O, yalnız frontend proqramçılar üçün deyil, backend proqramçılar, SEO mütəxəssisləri, dizaynerlər və kontent menecerləri üçün də faydalıdır. HTML-i bilən insan istənilən veb səhifənin necə qurulduğunu başa düşür və onu idarə edə bilir.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla