Komponent nədir?
Komponent — veb proqramlaşdırmada, xüsusilə React, Vue, Angular kimi frontend framework və kitabxanalarında, istifadəçi interfeysinin (UI) ayrıca hissəsini təşkil edən, təkrar istifadə oluna bilən və modul şəklində hazırlanmış kod blokudur. Düymə, menyu, axtarış sahəsi, məhsul kartı, şərh bölməsi — bunların hər biri ayrıca komponent ola bilər.
Sadə desək: komponentlər Lego kərpiclərinə bənzəyir. Hər kərpic ayrıca hazırlanır, amma onları birləşdirərək ev də, maşın da, qala da qurmaq olar. Eyni şəkildə, saytlar da kiçik komponentlərdən yığılır.
Komponentin əsas xüsusiyyətləri
- Təkrar istifadə: Eyni komponenti müxtəlif səhifələrdə və layihənin fərqli hissələrində istifadə etmək mümkündür.
- Modulluq: Kod daha səliqəli və idarə olunan olur — hər komponent öz işinə cavabdehdir.
- Müstəqillik: Hər komponentin öz məlumatları, məntiqi və görünüşü olur.
- Oxunaqlılıq: Böyük interfeys kiçik, başa düşülən hissələrə bölündüyü üçün kodu oxumaq və dəyişmək asanlaşır.
Nümunə: məhsul kartı
Təsəvvür edin ki, onlayn mağazada yüzlərlə məhsul var və hər biri üçün şəkil, ad, qiymət və “Səbətə əlavə et” düyməsi olan kart göstərilir. Hər kartı ayrıca yazmaq əvəzinə bir “Məhsul kartı” komponenti yaradılır və ona hər dəfə fərqli məlumat ötürülür. Kartın dizaynını dəyişmək lazım olanda isə yalnız bir yerdə — komponentin özündə — dəyişiklik edilir və bütün yüzlərlə kart avtomatik yenilənir.
Props və state
Komponentlər iki növ məlumatla işləyir:
- Props (xüsusiyyətlər) — komponentə kənardan ötürülən məlumatlardır. Məsələn, məhsul kartına məhsulun adı və qiyməti. Bunlar funksiyanın parametrlərinə bənzəyir.
- State (vəziyyət) — komponentin öz daxilində saxladığı və dəyişə bilən məlumatlardır. Məsələn, “Bəyən” düyməsinin neçə dəfə basıldığı. React-də state Hooks vasitəsilə idarə olunur.
Komponent ağacı
Komponentlər bir-birinin içində yerləşə bilər. Məsələn, “Səhifə” komponentinin içində “Başlıq”, “Məhsul siyahısı” və “Alt hissə” komponentləri, “Məhsul siyahısı”nın içində isə onlarla “Məhsul kartı” ola bilər. Bütün bunlar birlikdə komponent ağacı yaradır — eynilə DOM ağacı kimi.
HTML-də komponentlər varmı?
Ənənəvi HTML-də “komponent” anlayışı yoxdur, amma brauzerlərin daxili texnologiyası olan Web Components — Custom Elements, Shadow DOM və s. — vasitəsilə heç bir framework olmadan da öz komponentlərinizi yaratmaq mümkündür.
Dizaynda komponentlər
Komponent anlayışı təkcə proqramlaşdırmada deyil, dizaynda da istifadə olunur. Figma kimi alətlərdə dizaynerlər düymə, kart, ikon kimi təkrarlanan elementləri komponent kimi yaradır. Rənglər və şriftlər isə dizayn tokenləri kimi saxlanılır. Bu, dizaynerlə proqramçı arasında “ortaq dil” yaradır: dizayndakı hər komponentin kodda da uyğun komponenti olur.
“Komponent” sözünün başqa mənası
Gündəlik dildə “kompüter komponentləri” ifadəsi kompüterin fiziki hissələrini — prosessoru, videokartı, ana platanı — bildirir. Bu məna haqqında aparat təminatı səhifəsində oxuya bilərsiniz. Bu səhifədəki komponent isə proqram təminatına aid anlayışdır.
Nəticə
Komponentlər müasir frontend inkişafının əsas anlayışlarından biridir. Onlar böyük və mürəkkəb interfeysləri kiçik, idarə olunan və təkrar istifadə oluna bilən hissələrə bölməyə imkan verir. React, Vue və ya Angular öyrənməyə başlayan hər kəs ilk növbədə komponentlərlə tanış olur.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

