Indentation nədir?
Indentation (abzas boşluğu, girinti) — Python-da kodun bloklarını — hansı sətirlərin bir-birinə aid olduğunu — müəyyən etmək üçün sətrin əvvəlinə qoyulan boşluqlardır. Bu, Python-un sintaksisinin məcburi hissəsidir.
C, Java və ya JavaScript kimi bir çox proqramlaşdırma dilində kod blokları fiqurlu mötərizələr — {} — ilə ayrılır. Python-da isə mötərizə yoxdur: blokun harada başlayıb harada bitdiyini məhz boşluqlar göstərir.
Sadə desək: Python-da boşluqlar kitabdakı başlıq və alt başlıqlar kimidir. Hansı sətrin hansı “başlığa” aid olduğunu onun nə qədər içəridən başlamasına görə anlayırıq.
İndentation necə işləyir?
Python-da blok açan sətir iki nöqtə (:) ilə bitir. Ondan sonrakı bütün sətirlər həmin bloka aiddirsə, eyni miqdarda boşluqla — adətən 4 boşluqla — içəridən yazılmalıdır. Boşluq azalanda isə blok bitir.
Düzgün nümunə: Birinci sətirdə def salamla(): yazılır — bu, funksiyanın başlanğıcıdır. İkinci sətir 4 boşluqla başlayır: print(“Salam!”). Bu boşluqlar sayəsində Python bu əmrin funksiyanın içində olduğunu başa düşür. Üçüncü sətirdə isə boşluqsuz salamla() yazılır — bu artıq funksiyadan kənardadır və onu çağırır.
Səhv nümunə: Əgər print(“Salam!”) sətri boşluqsuz, def ilə eyni səviyyədə yazılsa, Python onun funksiyaya aid olduğunu anlamır və IndentationError xətası verir: “gözlənilən abzas boşluğu yoxdur”.
Boşluqlar harada mütləqdir?
Aşağıdakı konstruksiyalardan — iki nöqtə ilə bitən sətirlərdən — sonra:
- if / elif / else — şərtlər;
- for / while — döngülər;
- def — funksiyalar;
- class — siniflər;
- try / except / finally — istisnaların (exception) idarəsi;
- with — resurslarla, məsələn, fayllarla iş.
Çoxsəviyyəli bloklar
Bloklar bir-birinin içində ola bilər. Hər yeni səviyyə daha 4 boşluq əlavə edir:
- for i in range(3): sətri boşluqsuz yazılır — döngünün başlanğıcı;
- print(i) sətri 4 boşluqla yazılır — döngünün içindədir;
- if i == 1: sətri də 4 boşluqla yazılır — o da döngünün içindədir;
- print(“Bir tapıldı”) sətri isə 8 boşluqla yazılır — həm döngünün, həm də if-in içindədir.
Nəticədə proqram 0, 1, 2 ədədlərini çap edir, 1-dən sonra isə “Bir tapıldı” yazır.
Boş blok: pass
Bəzən blok hələ hazır deyil, amma içində heç olmasa bir sətir olmalıdır. Bu halda pass açar sözü yazılır — o, “hələlik heç nə etmə” deməkdir. Məsələn, sonradan doldurulacaq funksiya üçün.
Standart qaydalar
- 4 boşluq — Python-da hər səviyyə üçün rəsmi tövsiyə olunan uzunluqdur (PEP 8 üslub təlimatı).
- Boşluq və tab qarışdırılmamalıdır. Python 3 onları eyni blokda qarışdırmağa icazə vermir və TabError xətası verir.
- Bütün layihədə eyni üslubdan istifadə edilməlidir.
IDE köməyə gəlir
Müasir IDE-lər — VS Code, PyCharm, Thonny — iki nöqtədən sonra Enter basanda boşluqları avtomatik qoyur, Tab düyməsini 4 boşluğa çevirir və boşluq xətalarını dərhal vurğulayır. Bu, yeni başlayanların işini xeyli asanlaşdırır.
Digər dillərdə boşluqlar
JavaScript, Java, C++ və HTML-də boşluqlar məcburi deyil — proqram onlarsız da işləyir. Amma orada da kodu oxunaqlı etmək üçün hamı boşluqlardan istifadə edir. Boşluqları olmayan kodu oxumaq böyük kitabı abzassız oxumaq qədər çətindir. Python isə bu yaxşı vərdişi qayda halına gətirib: o, proqramçını kodu səliqəli yazmağa məcbur edir.
Ən çox edilən səhvlər
- İki nöqtədən sonra boşluq qoymağı unutmaq;
- eyni blokda bir sətirdə 4, digərində 3 boşluq istifadə etmək;
- internetdən kopyalanan kodda boşluq və tabların qarışması;
- blokun bitdiyini göstərmək üçün boşluğu azaltmağı unutmaq. Bu halda xəta olmaya bilər, amma kod səhv işləyir — gizli bug yaranır.
Nəticə
Python-da indentation sadəcə görünüş məsələsi deyil, dilin strukturunun əsas hissəsidir. Düzgün boşluqlar proqramı oxunaqlı, dəqiq və səhvsiz edir. Bu, Python öyrənməyə başlayan hər kəsin ilk mənimsəməli olduğu bacarıqlardan biridir.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

