Jet School Logo

Duck Typing nədir?

Duck Typing (“ördək tipləşdirməsi”) — Python və digər dinamik tipli proqramlaşdırma dillərində istifadə olunan prinsipdir. Bu prinsipə görə, obyektin hansı tipə — hansı sinfə (class) — aid olması deyil, nə edə bildiyi, yəni hansı metodlara malik olması önəmlidir.

Ad məşhur bir ifadədən gəlir:

“Əgər nəsə ördək kimi yeriyir və ördək kimi səs çıxarırsa, deməli, o, ördəkdir.”

Yəni obyektin quack() (“vaqqıldamaq”) metodu varsa, onun mütləq Duck adlı sinifdən yaradılmasına ehtiyac yoxdur — həmin metoda malik olması kifayətdir.

Nümunə

Tutaq ki, iki sinif var: Duck (ördək) və Person (insan). Hər ikisində quack() metodu var: ördəkdə bu metod ekrana “Vak-vak!” yazır, insanda isə “Mən ördək kimi danışa bilirəm!”. Bu siniflər bir-biri ilə heç bir şəkildə əlaqəli deyil.

İndi make_it_quack(thing) adlı bir funksiya yazırıq. O, ona verilən obyektin sadəcə quack() metodunu çağırır. Bu funksiyaya həm ördəyi, həm də insanı vermək olar: birinci halda ekrana “Vak-vak!”, ikinci halda isə “Mən ördək kimi danışa bilirəm!” çıxır.

Funksiya obyektin hansı sinfə aid olduğunu ümumiyyətlə yoxlamır — yalnız quack() metodunun olmasına güvənir. Duck typing məhz budur.

Python-un özündə duck typing

Siz duck typing-dən hər gün istifadə edirsiniz, sadəcə bunu fərq etmirsiniz:

  • len() funksiyası siyahı, mətn, lüğət (dictionary) və hətta sizin öz sinifləriniz üçün işləyir. Yeganə şərt obyektin xüsusi len metoduna malik olmasıdır.
  • for döngüsü siyahını, mətni, faylı və ya lüğəti eyni şəkildə gəzə bilir, çünki onların hamısı “elementləri bir-bir verməyi” bacarır.
  • callable() funksiyası obyektin funksiya kimi çağırıla bilib-bilmədiyini yoxlayır. Burada vacib olan obyektin tipi deyil, onun çağırıla bilən (callable) olmasıdır.

Statik tipləşdirmə ilə müqayisə

Java və C# kimi statik tipli dillərdə funksiya yalnız əvvəlcədən müəyyən edilmiş tipdə və ya interfeysdə olan obyektləri qəbul edir. Bu yoxlama proqram işə düşməzdən əvvəl aparılır. Python-da isə yoxlama proqram işləyərkən baş verir: metod varsa, kod işləyir; yoxdursa, xəta yaranır.

Müasir Python-da bu iki yanaşmanı birləşdirmək imkanı da var: Protocol (Python 3.8-dən bəri) vasitəsilə “quack() metodu olan istənilən obyekt” kimi tələbi rəsmi şəkildə yazmaq olar. Xüsusi yoxlama alətləri isə səhvləri proqram işə düşməzdən əvvəl tapır.

Faydaları

  • Kod daha çevik və asan genişlənən olur: yeni sinif yaratmaq üçün köhnə kodu dəyişməyə ehtiyac qalmır.
  • Tiplərlə bağlı sərt məhdudiyyətlər yoxdur, bu da sürətli prototipləşdirməyə imkan verir.
  • Fərqli siniflərin obyektləri ilə eyni kod vasitəsilə işləmək olur — bu, obyektyönümlü proqramlaşdırmanın (OOP) polimorfizm prinsipinin Python-dakı ifadəsidir.

Diqqət: xətalar

Duck typing istifadə edərkən ehtiyatlı olmaq lazımdır: obyektdə gözlənilən metod yoxdursa, proqram işləyərkən runtime error (icra zamanı xəta) baş verir. Bu cür bug-lar bəzən yalnız müəyyən şəraitdə üzə çıxır.

Python-da bunun üçün iki yanaşma var:

  • LBYL (“Look Before You Leap” — “tullanmazdan əvvəl bax”): əvvəlcə hasattr() funksiyası ilə metodun mövcud olub-olmadığını yoxlamaq.
  • EAFP (“Easier to Ask Forgiveness than Permission” — “icazə istəməkdənsə üzr istəmək asandır”): metodu birbaşa çağırmaq, xəta yaranarsa isə onu try-except bloku ilə tutmaq.

Python icmasında daha çox EAFP yanaşması tövsiyə olunur və bu, duck typing fəlsəfəsinə daha uyğundur.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla