
Zero-day (sıfırıncı gün) — proqram təminatında istehsalçının hələ xəbərdar olmadığı və buna görə də heç bir düzəlişin (patch) mövcud olmadığı təhlükəsizlik zəifliyidir.
Ad belə yaranıb: zəiflik hücumçular tərəfindən istifadə olunmağa başlayanda istehsalçının onu düzəltmək üçün “sıfır günü” olur — o, problemdən yalnız hücum baş verəndən sonra xəbər tutur.
Sadə desək: zero-day evin qıfılındakı elə bir qüsura bənzəyir ki, ev sahibi onun varlığından xəbərsizdir, oğru isə artıq onu tapıb və istifadə edir.
“Zero-day” sözü üç bir-birinə bağlı mənada işlənir:
Aşkarlanan zəifliklərə adətən CVE adlı beynəlxalq identifikator verilir — məsələn, CVE-2021-44228. Bu, mütəxəssislərin eyni problem haqqında danışdıqlarını dəqiq bilmələrinə imkan verir.
Zero-day hücumları təhlükəli və bahalıdır, amma nisbətən nadirdir. Real hücumların böyük hissəsi artıq məlum olan və düzəlişi çoxdan buraxılmış zəifliklərlə aparılır — sadəcə istifadəçilər və şirkətlər sistemlərini vaxtında yeniləmir. Belə zəifliklər bəzən “n-day” adlanır. Bu, bir daha göstərir ki, yeniləmələri vaxtında quraşdırmaq ən vacib müdafiə tədbirlərindən biridir.
Naməlum zəiflikdən tam qorunmaq mümkün deyil, amma riski xeyli azaltmaq olar:
Təhlükəsizlik tədqiqatçıları zəiflik tapanda adətən onu ictimaiyyətə açıqlamazdan əvvəl istehsalçıya gizli şəkildə bildirir və düzəliş üçün vaxt verir. Bu yanaşma məsuliyyətli (koordinasiyalı) açıqlama adlanır. Məsələn, Google-un Project Zero komandası istehsalçılara adətən 90 gün vaxt verir — bu müddət ərzində düzəliş buraxılmasa, zəiflik haqqında məlumat ictimaiyyətə açıqlanır.
⚠️ Şagirdlər üçün etik qayda: Hər hansı sayt və ya proqramda zəiflik tapdığınızı düşünürsünüzsə, onu heç vaxt istifadə etməyin və başqaları ilə bölüşməyin. Böyüklərə və ya müəllimə xəbər verin, sonra şirkətin rəsmi əlaqə kanalı və ya bug bounty proqramı vasitəsilə məlumat verin. Başqasının sisteminə icazəsiz müdaxilə qanunsuzdur — məqsəd yaxşı olsa belə.
Zero-day zəiflikləri kibertəhlükəsizlikdə qarşısını almaq ən çətin olan təhdidlərdəndir, çünki müdafiə tərəfin hazırlaşmağa vaxtı olmur. Bu, müntəzəm yeniləmələrin, çoxqatlı müdafiənin və zəiflikləri hakerlərdən əvvəl tapan təhlükəsizlik mütəxəssislərinin nə qədər vacib olduğunu göstərir.
Kibertəhlükəsizlik kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın: Kibertəhlükəsizlik kursu
Zero-day nədir? İstehsalçının hələ xəbərdar olmadığı və buna görə də heç bir düzəlişi olmayan təhlükəsizlik zəifliyidir.
Zero-day zəifliklərindən necə qorunmaq olar? Proqramları müntəzəm yeniləmək, davranış əsaslı təhlükəsizlik sistemlərindən istifadə etmək, istifadəçi hüquqlarını məhdudlaşdırmaq və çoxqatlı müdafiə qurmaq əsas tədbirlərdir.
Zəiflik tapsam nə etməliyəm? Ondan istifadə etməyin. Şirkətə rəsmi kanallar vasitəsilə — məsələn, bug bounty proqramı ilə — xəbər verin. Bu, həm etik, həm də qanuni yoldur.