Flexbox (Flexible Box Layout — çevik qutu modeli) — CSS-də veb səhifə elementlərini çevik və rahat şəkildə düzmək üçün istifadə olunan yerləşdirmə (layout) modelidir. Onun əsas məqsədi fərqli ekran ölçülərində və müxtəlif uzunluqlu məzmunda dizaynın səliqəli və uyğunlaşan qalmasını təmin etməkdir.
Sadə desək: Flexbox rəfdəki kitabları avtomatik düzən ağıllı rəfə bənzəyir. Siz ona sadəcə “kitabları yan-yana düz, aralarında bərabər boşluq qoy” deyirsiniz, o isə rəfin ölçüsü dəyişsə belə, kitabları özü yenidən düzür.
Əsas anlayışlar
- Flex konteyner: Flexbox tətbiq olunan valideyn element. Ona display: flex xüsusiyyəti verilir.
- Flex elementlər: Konteynerin içindəki uşaq HTML elementləri. Onlar avtomatik olaraq Flexbox qaydaları ilə düzülür.
- Əsas ox (main axis): Elementlərin düzüldüyü istiqamət — standart olaraq soldan sağa, üfüqi.
- Köndələn ox (cross axis): Əsas oxa perpendikulyar istiqamət — standart olaraq yuxarıdan aşağı, şaquli.
Flexbox-u başa düşməyin açarı bu iki oxu bilməkdir: bəzi xüsusiyyətlər elementləri əsas ox üzrə, digərləri isə köndələn ox üzrə idarə edir.
Ən çox istifadə olunan xüsusiyyətlər
- flex-direction — elementlərin istiqaməti: row (üfüqi, yan-yana) və ya column (şaquli, alt-alta).
- justify-content — elementlərin əsas ox üzrə düzülməsi: başlanğıcda, mərkəzdə, sonda, aralarında bərabər boşluqla (space-between) və ya ətraflarında bərabər boşluqla (space-around).
- align-items — elementlərin köndələn ox üzrə hizalanması: yuxarıda, mərkəzdə, aşağıda və ya bütün hündürlüyü dolduraraq.
- flex-wrap — elementlər bir sətirə sığmayanda onların növbəti sətirə keçməsinə icazə verir.
- gap — elementlər arasında boşluq.
- flex-grow — elementin boş qalan yeri nə qədər “tutacağını” göstərir. Məsələn, axtarış sahəsinin menyudakı bütün boş yeri doldurması.
Nümunə
Tutaq ki, “container” sinifli bir div elementinin içində “Bir”, “İki” və “Üç” yazılmış üç kiçik blok var. Konteynerə display: flex və justify-content: space-around xüsusiyyətləri verildikdə, üç blok yan-yana düzülür və onların ətrafında bərabər boşluq yaranır. Ekran genişlənəndə və ya daralanda boşluqlar avtomatik dəyişir, bloklar isə həmişə səliqəli qalır.
Ən məşhur istifadə: elementi mərkəzə yerləşdirmək
Uzun illər ərzində elementi səhifənin tam ortasında — həm üfüqi, həm də şaquli — yerləşdirmək veb proqramçılar üçün məşhur çətinlik idi. Flexbox ilə bu, cəmi üç sətirdə həll olunur: konteynerə display: flex, justify-content: center və align-items: center vermək kifayətdir.
Flexbox-un üstünlükləri
- 📏 İstiqamət seçimi: Elementləri üfüqi (row) və ya şaquli (column) düzmək olar.
- 🔄 Avtomatik uyğunlaşma: Məzmun dəyişdikcə elementlər avtomatik yerləşir və dizayn pozulmur.
- 🎯 Boşluq və hizalama idarəsi: Elementlər arasındakı məsafə və hizalanma asanlıqla təyin olunur.
- 📱 Responsiv dizayn: Fərqli cihazlara və ekran ölçülərinə uyğunlaşan strukturlar yaratmağa imkan verir.
- 🧱 Mürəkkəb düzülüşlər — sadə kodla: Əvvəllər çoxlu kod tələb edən dizaynlar indi bir neçə sətirlə yazılır.
Flexbox və CSS Grid
CSS-də elementləri düzmək üçün daha bir güclü alət var — CSS Grid. Onları belə fərqləndirmək olar:
- Flexbox — bir ölçülüdür: elementləri ya bir sətir, ya da bir sütun üzrə düzür. Menyular, düymə qrupları və kartlar sırası üçün idealdır.
- Grid — iki ölçülüdür: sətirləri və sütunları eyni anda idarə edir. Bütöv səhifənin ümumi strukturu, foto qalereyaları və cədvəlvari düzülüşlər üçün daha uyğundur.
Praktikada onlar tez-tez birlikdə istifadə olunur: səhifənin ümumi strukturu Grid ilə, onun içindəki kiçik hissələr isə Flexbox ilə qurulur.
Flexbox harada istifadə olunur?
- naviqasiya menyuları;
- məhsul və xəbər kartlarının düzülüşü;
- mobil cihazlara uyğun dizaynlar;
- idarəetmə panelləri (dashboard) və tətbiq interfeysləri;
- formalar və düymə qrupları.
Maraqlı fakt: dizaynerlərin istifadə etdiyi Figma-dakı Auto Layout imkanı da məhz Flexbox prinsipləri ilə işləyir. Bu, dizaynı koda çevirməyi asanlaşdırır.
Flexbox-u necə öyrənmək olar?
Flexbox hər frontend proqramçısının bilməli olduğu əsas biliklərdəndir. Onu öyrənməyin əyləncəli yolu Flexbox Froggy kimi onlayn oyunlardır: orada qurbağaları zanbaq yarpaqlarına çatdırmaq üçün düzgün Flexbox xüsusiyyətlərini yazmaq lazımdır.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu