Jet School Logo

Dictionary nədir?

Lüğət (Dictionary) — məlumatları açar və dəyər (key-value) cütləri şəklində saxlayan verilənlər strukturudur. Hər dəyər unikal bir açarla bağlıdır və həmin dəyəri açar vasitəsilə çox sürətlə tapmaq olar.

Sadə desək: proqramlaşdırmadakı lüğət adi lüğətə bənzəyir. Adi lüğətdə sözü (açarı) tapırsınız və onun mənasını (dəyərini) oxuyursunuz. Telefon kitabçası da belədir: ad açardır, telefon nömrəsi isə dəyər.

Lüğətin xüsusiyyətləri

  • Açarlar unikal olmalıdır: Eyni lüğətdə iki eyni açar ola bilməz. Eyni açara yeni dəyər yazsanız, köhnə dəyər əvəz olunur.
  • Dəyərlər istənilən tipdə ola bilər: ədəd, mətn, siyahı, hətta başqa bir lüğət.
  • Açar dəyişməz tipdə olmalıdır: Python-da açar kimi adətən mətnlərdən və ədədlərdən, bəzən də tuple-lardan istifadə olunur. Siyahı isə açar ola bilməz, çünki dəyişə bilər.
  • Ardıcıllıq qorunur: Python 3.7-dən başlayaraq lüğət elementləri onlara əlavə olunduğu ardıcıllıqla saxlanılır.

Nümunə (Python)

Tələbə haqqında məlumatı lüğətdə belə saxlamaq olar: telebe = {“ad”: “Murad”, “yas”: 18}. Burada “ad” və “yas” açarlardır, “Murad” və 18 isə onların dəyərləridir.

Lüğətlə əsas əməliyyatlar:

  • Dəyəri oxumaq: telebe[“ad”] yazdıqda “Murad” nəticəsi alınır.
  • Yeni element əlavə etmək: telebe[“sinif”] = “11A” yazdıqda lüğətə yeni açar-dəyər cütü əlavə olunur.
  • Dəyəri dəyişmək: telebe[“yas”] = 19 yazdıqda köhnə dəyər yenisi ilə əvəz olunur.
  • Elementi silmək: del telebe[“sinif”] əmri ilə həmin cüt silinir.
  • Təhlükəsiz oxumaq: telebe.get(“telefon”) yazdıqda, belə açar yoxdursa, proqram xəta vermir, sadəcə boş dəyər (None) qaytarır.

Lüğətin bütün elementlərini dövr (loop) vasitəsilə bir-bir keçmək də olar — məsələn, hər açarı və onun dəyərini ekrana çıxarmaq üçün.

Lüğət və siyahı arasında fərq

  • Siyahıda elementlərə sıra nömrəsi (indeks) ilə müraciət olunur: birinci element, ikinci element və s.
  • Lüğətdə isə elementlərə mənalı adla — açarla — müraciət olunur: “ad”, “yas”, “sinif”.

Məlumatın mənası vacibdirsə, məsələn, bir şagirdin bütün məlumatları, lüğət daha uyğundur. Eyni tipli elementlərin sırası vacibdirsə, məsələn, bütün şagirdlərin adları, siyahı daha uyğundur.

Lüğət niyə bu qədər sürətlidir?

Lüğət daxildə heş cədvəli (hash table) adlanan struktur üzərində qurulub. Açar xüsusi düsturla birbaşa yaddaşdakı yerə “çevrilir”. Ona görə lüğətdə 10 və ya 10 milyon element olmasından asılı olmayaraq, açara görə axtarış demək olar ki, eyni sürətlə baş verir. Siyahıda isə elementi tapmaq üçün bəzən bütün siyahını başdan sona yoxlamaq lazım gəlir.

Digər dillərdə lüğət

Bu struktur demək olar ki, bütün proqramlaşdırma dillərində var, sadəcə adları fərqlidir: JavaScript-də obyekt (object) və ya Map, Java-da HashMap, C#-da Dictionary. İnternetdə məlumat mübadiləsi üçün ən çox istifadə olunan JSON formatı da məhz açar-dəyər cütlərinə əsaslanır və görünüşcə Python lüğətinə çox bənzəyir.

Lüğətlərin üstünlükləri

  • Açara görə çox sürətli axtarış
  • Məlumatların aydın və mənalı adlarla saxlanılması
  • Mürəkkəb, iç-içə məlumatları idarə etmək üçün rahat format
  • JSON formatı ilə asan çevrilmə

Lüğət verilənlər tipləri arasında Python-da ən çox istifadə olunan strukturlardan biridir və hər proqramçının bilməli olduğu əsas anlayışlardandır.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

IT Sahəsini öyrənməyə başla