
Dəyişən (Variable) — proqramlaşdırmada məlumatı saxlamaq və sonradan istifadə etmək üçün kompüterin yaddaşında (RAM) ayrılan, adı olan yerdir. Sadə dillə desək, dəyişən üzərində ad yazılmış qutudur: qutunun içinə məlumat qoyursunuz, sonra isə onu adı ilə tapıb istifadə edirsiniz.
Məsələn, oyun yazırsınızsa, oyunçunun xalını “xal” adlı dəyişəndə saxlaya bilərsiniz. Oyunçu hər dəfə xal qazananda bu dəyişənin dəyəri artır.
Hər dəyişənin iki əsas xüsusiyyəti var: adı və dəyəri. Dəyişənin adı sabit qalır, onun dəyəri isə proqram işlədikcə dəyişə bilər. “Dəyişən” adı da məhz buradan gəlir.
JavaScript nümunəsi: JavaScript-də let yas = 12; yazdıqda “yas” adlı dəyişən yaradılır və ona 12 dəyəri verilir. Sonra yas = 13; yazdıqda dəyişənin dəyəri 13 olur. console.log(yas); əmri isə ekrana 13 çıxarır.
Python nümunəsi: Python-da eyni iş daha qısa yazılır: yas = 12, sonra yas = 13 və print(yas) — nəticə yenə 13 olur.
Dəyişənə istənilən adı vermək olmaz. Əksər proqramlaşdırma dillərində bu qaydalar var:
💡 Məsləhət: Dəyişənlərə mənalı adlar verin. “x” əvəzinə “qiymet”, “a” əvəzinə “sagird_sayi” yazmaq kodu həm sizin, həm də başqalarının başa düşməsini xeyli asanlaşdırır. Həmçinin dəyişən adlarında ə, ş, ç kimi hərflər əvəzinə latın hərflərindən istifadə etmək tövsiyə olunur.
Dəyişənin saxladığı məlumatın növü verilənlər tipi (data type) adlanır. Ən çox istifadə olunan tiplər:
Bir dəyişən bir neçə dəyəri də saxlaya bilər — məsələn, bütün şagirdlərin adlarını. Bunun üçün massivlərdən (array) istifadə olunur.
Bəzi dəyərlər proqram boyu heç vaxt dəyişməməlidir — məsələn, pi ədədi və ya həftədəki günlərin sayı. Belə dəyərlər sabit (constant) kimi təyin olunur. JavaScript-də sabit const sözü ilə yaradılır və onun dəyərini sonradan dəyişmək mümkün olmur.
Dəyişənlər demək olar ki, hər proqramda istifadə olunur:
Uşaqlar üçün məşhur vizual proqramlaşdırma mühiti olan Scratch-də də dəyişənlər var: orada onlar rəngli bloklar şəklində yaradılır. Bu, dəyişən anlayışını öyrənməyin ən asan yollarından biridir.
Dəyişənlər proqramlaşdırmanın ən əsas anlayışlarından biridir. Onlar proqramın məlumatı yadda saxlamasına, dəyişdirməsinə və istifadə etməsinə imkan verir. Hər proqramçı proqramlaşdırma öyrənməyə məhz dəyişənlərdən başlayır.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu