
Deskriptor (Descriptor) — Python-da obyektin atributuna müraciət edərkən — onu oxuyarkən, dəyişərkən və ya silərkən — nə baş verəcəyini idarə edən xüsusi obyektdir. Deskriptorlar sayəsində atributlara müraciət zamanı əlavə məntiq tətbiq etmək olar: məsələn, dəyəri yoxlamaq, onu dəyişdirmək və ya hər müraciəti qeydə almaq.
Sadə desək: deskriptor atributun “qapısında dayanan keşikçi”dir. Kimsə atributu oxumaq və ya ona yeni dəyər yazmaq istəyəndə, əvvəlcə keşikçidən keçməlidir.
Deskriptor — aşağıdakı xüsusi metodlardan ən azı birini təyin edən sinifdir (class):
⚠️ Vacib qayda: Deskriptor yalnız sinif atributu kimi təyin olunduqda işləyir. Onu __init__ daxilində obyektin atributuna yazsanız, bu metodlar ümumiyyətlə çağırılmayacaq.
Tutaq ki, şagirdin yaşı və qiyməti həmişə müsbət tam ədəd olmalıdır. Bu yoxlamanı hər atribut üçün ayrıca yazmaq əvəzinə bir deskriptor yaradırıq:
python
class MusbetEded:
def __set_name__(self, owner, name):
self.ad = "_" + name # məsələn, "_yas"
def __get__(self, instance, owner):
if instance is None: # sinif vasitəsilə müraciət
return self
return getattr(instance, self.ad)
def __set__(self, instance, value):
if not isinstance(value, int) or value < 0:
raise ValueError(f"{self.ad[1:]} müsbət tam ədəd olmalıdır")
setattr(instance, self.ad, value)
class Sagird:
yas = MusbetEded() # deskriptor sinif atributu kimi
qiymet = MusbetEded() # eyni deskriptor başqa atribut üçün
def __init__(self, ad, yas, qiymet):
self.ad = ad
self.yas = yas # __set__ çağırılır və yoxlama aparılır
self.qiymet = qiymet
s = Sagird("Aysel", 14, 9)
print(s.yas) # 14
s.yas = -5 # ValueError: yas müsbət tam ədəd olmalıdır
Burada eyni yoxlama məntiqi iki fərqli atribut üçün təkrar yazılmadan istifadə olunur. Deskriptorların əsas üstünlüyü məhz budur.
Siz deskriptor yazmasanız belə, onlardan hər gün istifadə edirsiniz. Python-un bir çox tanış imkanı daxildə deskriptorlar vasitəsilə işləyir:
💡 Yeni başlayanlar üçün məsləhət: Yalnız bir atribut üçün yoxlama lazımdırsa, @property daha sadə həlldir. Deskriptorlar isə eyni məntiq bir neçə atributda və ya sinifdə təkrarlananda faydalıdır.
Deskriptorlar obyektyönümlü proqramlaşdırmanın (OOP) Python-dakı ən güclü alətlərindən biridir. Onları başa düşmək Python-un “pərdə arxasında” necə işlədiyini anlamağa kömək edir.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu