Jet School Logo

Funksiya anotasiyaları nədir?

Funksiya anotasiyaları (Function Annotations, tip göstərişləri) — Python-da funksiyanın parametrlərinin və qaytardığı nəticənin hansı tipdə olmalı olduğunu göstərmək üçün istifadə olunan imkandır. Onlar kodu daha aydın, yaxşı sənədləşdirilmiş və asan başa düşülən edir.

Vacib qeyd: anotasiyalar sadəcə göstərişdir — Python işləmə vaxtında onlara əməl olunub-olunmadığını özü yoxlamır.

Sadə desək: anotasiya qutunun üstündəki etiketə bənzəyir. “Bu qutuya yalnız kitab qoyun” yazısı oxuyana kömək edir, amma kimsə qutuya oyuncaq qoysa, qutu buna mane olmur.

Qısa tarixçə

Python dinamik tipli dildir: dəyişənin tipi əvvəlcədən elan olunmur. Funksiya anotasiyaları Python 3.0 versiyasında (PEP 3107) əlavə olunub. 2014-cü ildə isə Python 3.5 ilə birlikdə (PEP 484) onların tiplər üçün standart istifadə qaydası — type hints — müəyyən edilib.

Sintaksis

Parametrin tipi onun adından sonra iki nöqtə ilə, nəticənin tipi isə mötərizədən sonra ox (->) işarəsi ilə göstərilir. Məsələn: def funksiya_adi(param1: tip1, param2: tip2) -> netice_tipi:

  • param1: tip1 — param1 parametrinin gözlənilən tipi tip1-dir.
  • -> netice_tipi — funksiyanın qaytaracağı nəticənin tipi.

Nümunə

def toplama(a: int, b: int) -> int: funksiyası a və b parametrlərinin tam ədəd (int), nəticənin də tam ədəd olacağını göstərir.

Amma toplama(“5”, “7”) yazsanız, Python xəta verməyəcək və nəticə “57” olacaq: iki mətn sadəcə birləşdiriləcək. Yəni anotasiya olsa belə, Python tipləri yoxlamır. Bu barədə ətraflı verilənlər tipləri səhifəsində oxuya bilərsiniz.

Belə səhvləri proqram işə düşməzdən əvvəl tapmaq üçün xüsusi tip yoxlayıcıları (type checker) istifadə olunur — məsələn, mypy və pyright. Onlar kodu təhlil edir və “burada int gözlənilirdi, amma mətn ötürülür” kimi xəbərdarlıqlar verir.

Mürəkkəb tiplər

Anotasiyalarla daha mürəkkəb tipləri də göstərmək olar:

Məsələn, def melumat(adlar: list[str]) -> tuple[int, str]: funksiyası adlar siyahısını qəbul edir və siyahının uzunluğunu və ilk adı qaytarır.

Qeyd: Python 3.9-dan əvvəlki versiyalarda bunun üçün typing modulundan List, Tuple, Dict yazılışı istifadə olunurdu. Köhnə kodlarda onlara hələ də rast gəlmək olar.

Boş ola bilən dəyər: Funksiya bəzən heç nə — None — qaytara bilirsə, Python 3.10-dan bəri bu, str | None kimi yazılır. Bu, “nəticə ya mətn, ya da heç nə olacaq” deməkdir.

Dəyişənlərin anotasiyası

Anotasiyaları yalnız funksiyalarda deyil, adi dəyişənlərdə də istifadə etmək olar. Məsələn, yas: int = 14 yazılışı “yas” dəyişəninin tam ədəd olduğunu göstərir.

Praktik istifadə

  • Kodun oxunaqlığı artır: funksiyaya baxan kimi ona nə vermək lazım olduğu və nə qaytaracağı aydın olur.
  • IDE-lər daha ağıllı olur: PyCharm və VS Code anotasiyalara əsasən avtomatik tamamlama təklif edir və tip uyğunsuzluğu barədə xəbərdarlıq edir.
  • Komanda işi asanlaşır: başqasının yazdığı kodu başa düşmək rahatlaşır.
  • Səhvlərin qarşısı alınır: tip yoxlayıcıları ilə birlikdə istifadə olunanda bir çox bug proqram işə düşməzdən əvvəl tapılır.
  • Kitabxanalar onlardan istifadə edir: FastAPI, Pydantic və dataclasses kimi alətlər anotasiyaları işləmə vaxtında oxuyur — məsələn, gələn məlumatı avtomatik yoxlamaq və ya API sənədlərini yaratmaq üçün.

Anotasiyalar və Duck Typing

Python-un fəlsəfəsinə görə obyektin tipindən çox onun nə edə bildiyi vacibdir — bu yanaşma Duck Typing adlanır. Anotasiyalar bu çevikliyi aradan qaldırmır: onlar məcburi qayda deyil, proqramçılar və alətlər üçün faydalı göstərişdir.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla