ROM nədir?

ROM (Read-Only Memory) — kompüter və digər elektron cihazlarda istifadə olunan, yalnız oxuma əməliyyatına imkan verən, istehsal zamanı daxil edilmiş məlumatların və təlimatların dəyişdirilə bilmədiyi yaddaş növüdür. ROM-un əsas xüsusiyyəti ondadır ki, burada saxlanılan məlumatlar cihazın enerji təchizatı kəsildikdə belə silinmir, yəni bu yaddaş daimi xarakter daşıyır. ROM adətən cihazın işə düşməsi üçün tələb olunan əsas proqram təminatını — məsələn, kompüterlərdə BIOS və ya UEFI sistemlərini saxlayır.

Bu yaddaş növü yalnız oxumaq üçün nəzərdə tutulduğundan, istifadəçilər və ya proqramlar onun içindəki məlumatları birbaşa dəyişdirə bilməz. ROM istehsal prosesində xüsusi olaraq yazılır və çox vaxt cihazın düzgün işləməsi üçün zəruri olan firmware burada yerləşdirilir.

ROM-un müxtəlif növləri mövcuddur:

• MROM (Mask ROM) – zavodda birbaşa yazılmış və dəyişdirilə bilməyən versiya.
• PROM (Programmable ROM) – yalnız bir dəfə istifadəçi tərəfindən yazıla bilən yaddaş.
• EPROM (Erasable Programmable ROM) – xüsusi ultrabənövşəyi işıqla silinərək yenidən yazıla bilən yaddaş.
• EEPROM (Electrically Erasable Programmable ROM) – elektrik siqnalı vasitəsilə silinib yenidən yazıla bilən versiya.

ROM-un əhəmiyyəti ondadır ki, o, cihazın başlanğıcda düzgün işləməsini təmin edir, əməliyyat sisteminin və digər proqramların yüklənməsi üçün ilkin təlimatları saxlayır və bu təlimatların təsadüfən silinməsinin və ya dəyişdirilməsinin qarşısını alır. Məsələn, kompüter açıldıqda BIOS-un təlimatları ROM-dan oxunur, cihazın bütün komponentləri yoxlanılır və əməliyyat sistemi işə salınır.

Bu səbəbdən ROM kompüter arxitekturasında və ümumilikdə elektronikanın bütün sahələrində vacib rol oynayan əsas yaddaş elementlərindən biridir.

ROM və RAM arasında fərq

ROM tez-tez RAM (Random Access Memory) ilə qarışdırılır, amma bu iki yaddaş növü tamamilə fərqli funksiyalar daşıyır:

• Daimilik: ROM-dakı məlumatlar enerji kəsiləndə də qalır (daimi yaddaş), RAM-dakı məlumatlar isə enerji kəsiləndə silinir (müvəqqəti yaddaş).
• Yazma imkanı: ROM-a adətən yalnız istehsal zamanı yazılır və sonradan dəyişdirilə bilmir (və ya çox məhdud şəkildə dəyişdirilir), RAM isə proqramlar işlədikcə davamlı olaraq yazılıb-oxuna bilir.
• Təyinat: ROM cihazın işə düşməsi üçün zəruri əsas təlimatları (BIOS/firmware) saxlayır, RAM isə kompüter işlədiyi müddətdə aktiv istifadə olunan proqram və məlumatları müvəqqəti saxlayır.
• Sürət: RAM adətən ROM-dan daha sürətli işləyir, çünki prosessor tərəfindən daha tez-tez və intensiv istifadə olunur.

Sadə desək: ROM — kompüterin "doğulduğu andan bildiyi" sabit biliklərdir, RAM isə kompüter işlədiyi müddətdə "yadında saxladığı" müvəqqəti məlumatlardır.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tez-tez verilən suallar

ROM nə üçün istifadə olunur? ROM əsasən cihazın işə düşməsi üçün zəruri olan əsas proqram təminatını (məsələn, BIOS və ya UEFI) saxlamaq üçün istifadə olunur. Bu məlumatlar dəyişməz qalır və enerji kəsiləndə də silinmir.

ROM ilə RAM arasında fərq nədir? ROM daimi yaddaşdır — məlumatlar enerji kəsiləndə də qalır və adətən dəyişdirilə bilmir. RAM isə müvəqqəti yaddaşdır — kompüter işlədiyi müddətdə aktiv istifadə olunur, amma enerji kəsiləndə məlumatlar silinir.