Rest API nədir?
REST API — API-nin (Application Programming Interface) müəyyən qaydalara əsaslanan bir növüdür. REST (Representational State Transfer) — internet üzərindən işləyən sistemlərin bir-biri ilə standart, sadə və nizamlı qaydada məlumat mübadiləsi aparmasını təmin edən memarlıq üslubudur (architectural style). REST API bu üslubun qaydalarına uyğun qurulmuş API-dir və bu gün veb və mobil tətbiqlərin böyük əksəriyyəti server ilə əlaqə qurmaq üçün məhz REST API-dən istifadə edir.
REST API-nin əsas məqsədləri:
- Sistemlər arasında standart əlaqə yaratmaq – fərqli proqramlaşdırma dillərində yazılmış tətbiqlərin bir-biri ilə asanlıqla "danışa" bilməsini təmin etmək.
- Sadə və başa düşülən struktur təqdim etmək – hər sorğunun aydın, məntiqli ünvan (URL) və əməliyyat növü ilə göndərilməsini təmin etmək.
- Miqyaslana bilən sistemlər qurmaq – server və müştəri (client) tərəflərinin bir-birindən asılı olmadan ayrıca inkişaf etdirilə bilməsinə imkan vermək.
- Müxtəlif platformalarla işləməyi asanlaşdırmaq – eyni REST API-dən həm veb saytın, həm mobil tətbiqin, həm də başqa proqramların istifadə edə bilməsini təmin etmək.
REST API necə işləyir?
REST API-də müştəri (client) tərəf serverə HTTP sorğusu göndərir və server bu sorğuya uyğun cavab qaytarır. Hər sorğu müəyyən bir əməliyyat növü (method) ilə göndərilir:
- GET – məlumatı əldə etmək üçün
- POST – yeni məlumat əlavə etmək üçün
- PUT / PATCH – mövcud məlumatı yeniləmək üçün
- DELETE – məlumatı silmək üçün
Məsələn: Bir hava proqnozu tətbiqi açıldıqda, tətbiq (client) serverə "Bakı üçün hava məlumatını ver" mənasında bir GET sorğusu göndərir. Server bu sorğunu qəbul edir, məlumatı bazadan tapır və nəticəni adətən JSON formatında geri qaytarır — tətbiq isə bu məlumatı ekranda oxunaqlı şəkildə göstərir.
REST API-nin əsas prinsipləri:
- Statelessness (Vəziyyətsizlik) – hər sorğu müstəqildir, server əvvəlki sorğunu "yadda saxlamır", bütün lazımi məlumat hər sorğuda yenidən göndərilir.
- Client-Server Arxitekturası – müştəri (interfeys) və server (məlumat emalı) bir-birindən ayrıdır və müstəqil inkişaf etdirilə bilir.
- Resurs Əsaslı Struktur – hər məlumat növü (istifadəçi, məhsul, sifariş) ayrıca "resurs" kimi öz unikal URL-inə malikdir (məsələn, /users/12).
- Standart Formatda Cavab – server adətən nəticəni JSON və ya XML formatında qaytarır, ən çox JSON istifadə olunur.
- Cache-lənə bilən cavablar – tez-tez dəyişməyən məlumatlar keşlənərək performans artırıla bilər.
REST API-nin faydaları:
- Fərqli proqramlaşdırma dillərində yazılmış sistemlər asanlıqla bir-biri ilə əlaqə qura bilir
- Sadə struktur sayəsində öyrənmək və istifadə etmək nisbətən asandır
- Bir REST API eyni zamanda veb, mobil və masaüstü tətbiqlər tərəfindən istifadə oluna bilər
- Müasir JS framework-ləri (React, Vue) və mobil tətbiqlər üçün əsas məlumat mənbəyi rolunu oynayır
- Sistemin bir hissəsini dəyişdirmək digər hissələrə mütləq təsir etmir, bu da inkişafı asanlaşdırır
Sadə müqayisə:
Təsəvvür edin ki, REST API bir restoranın ofisiantıdır — siz (müştəri tətbiqi) mətbəxə (server) birbaşa girə bilmirsiniz, sadəcə ofisiantа sifariş verirsiniz (sorğu göndərirsiniz), o da mətbəxdən sizin istədiyinizi gətirir (cavab qaytarır). Ofisiant hər dəfə əvvəlki sifarişi yadında saxlamır — hər sifariş öz-özlüyündə tamdır, məhz bu REST-in "vəziyyətsizlik" prinsipidir.
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu