Parol (Password) nədir?
Parol (password) — hesaba, cihaza və ya sistemə daxil olmaq üçün istifadəçinin kimliyini təsdiq edən gizli simvollar ardıcıllığıdır. Parol hesabınızın "açarı"dır, onu bilən istənilən şəxs sizin adınızdan daxil ola bilər.
Sadə desək: Parol — evin açarına bənzəyir. Açar güclü və yalnız sizdə olarsa, ev təhlükəsizdir. Açarı hamıya vermək və ya asan kopyalana bilən açar istifadə etmək isə risklidir.
Parol niyə vacibdir?
Parol elektron poçtu, sosial şəbəkəni, oyun hesabını və bank tətbiqini qoruyur. Zəif və ya təkrar istifadə olunan parol hesabın oğurlanmasına gətirib çıxara bilər. Bir sayt sızdıqda eyni parol başqa saytlarda da sınana bilər.
Güclü parol necə olmalıdır?
- Uzun: Ən azı 12–16 simvol. Uzunluq mürəkkəbliyi tamamlayır.
- Unikal: Hər hesab üçün fərqli parol.
- Təxmin edilməz: Ad, doğum tarixi, telefon nömrəsi və 123456, qwerty, parol kimi geniş yayılmış parollardan qaçın.
- Fraza əsaslı: Bir neçə təsadüfi sözdən ibarət uzun fraza həm yadda qalan, həm də güclü ola bilər.
Yaxşı və pis nümunələr
- Pis: 123456, parol123, ad2012
- Daha yaxşı: Bir neçə təsadüfi sözün uzun birləşməsi, məsələn qara-bulud-alma-6-dag
Bu yalnız nümunədir. Real parolunuz kimi istifadə etməyin.
Parol meneceri nədir?
Parol meneceri — bütün parolları şifrələnmiş şəkildə saxlayan və lazım olanda avtomatik dolduran proqramdır. Yalnız bir əsas parolu yadda saxlamaq kifayət edir. Beləliklə, hər hesab üçün uzun və fərqli parol istifadə etmək asanlaşır.
İki mərhələli identifikasiya (2FA)
Parol ələ keçsə belə, hesabı qorumaq üçün ikinci təsdiq mərhələsi əlavə olunur. Bu, telefona gələn kod, autentifikator tətbiqi və ya təhlükəsizlik açarı ola bilər. Mümkün olan hər yerdə qoşmaq tövsiyə olunur.
Parollar necə oğurlanır?
- Fişinq: Saxta səhifədə parolu özünüz daxil edirsiniz.
- Məlumat sızması: Sayt hakerlər tərəfindən sındırılır və parollar yayılır.
- Keylogger: Yazılanları qeyd edən zərərli proqram.
- Zəif parolun sınanması: Kompüter çoxlu variantı sürətlə yoxlayır.
- Başqasının baxması və ya kağızda yazılması.
Parolu qoruma qaydaları
- Parolu heç kimlə bölüşməyin (dost, tanış və "dəstək xidməti" adı ilə yazanlar daxil olmaqla)
- Hər hesab üçün fərqli parol istifadə edin
- Parolu telefonun qeydlərində və ya açıq kağızda saxlamayın
- Şübhəli linkə klikləyib parol daxil etməyin
- Sızma ehtimalı varsa, dərhal dəyişin
- İctimai kompüterdə hesabdan çıxmağı unutmayın
Uşaqlar üçün qeyd
Uşaqlar parolu dostlarına da verməməlidir. Valideynlər isə uşaqla birlikdə güclü parol yaratmağı və hesabda məxfilik tənzimləmələrini yoxlamağı öyrədə bilər.
Nəticə
Parol — rəqəmsal təhlükəsizliyin ilk və ən sadə qatıdır. Uzun, unikal parol, parol meneceri və iki mərhələli identifikasiya hesabları böyük ölçüdə qoruyur.
İstəyirsiniz ki, övladınız hesablarını və məlumatlarını düzgün qorumağı öyrənsin? Kibertəhlükəsizlik kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: Kibertəhlükəsizlik kursu
Tez-tez verilən suallar
Güclü parol necə olmalıdır? Uzun (ən azı 12–16 simvol), unikal, təxmin edilməsi çətin və başqa hesablarda istifadə olunmayan olmalıdır.
Parol meneceri təhlükəsizdirmi? Etibarlı parol meneceri parolları şifrələyib saxlayır və hər hesab üçün unikal parol istifadə etməyə imkan verir. Əsas parol güclü olmalı və 2FA qoşulmalıdır.

