Keylogger nədir?
Keylogger (Azərbaycan dilində — "klaviatura izləyici") — istifadəçinin klaviaturada yazdığı hər bir düyməni gizli şəkildə qeyd edən zərərli proqram və ya avadanlıq növüdür. Keylogger-lər, parollar, bank kartı məlumatları, şəxsi yazışmalar kimi həssas məlumatları oğurlamaq üçün istifadə olunur.
Sadə desək: keylogger — kimsə çiyninizin arxasında dayanıb, yazdığınız hər hərfi gizlicə qeyd edən bir casusa bənzəyir, sadəcə rəqəmsal formada.
Keylogger necə işləyir?
- Yoluxma: Keylogger, adətən malware kimi, phishing e-poçtları və ya zərərli fayllar vasitəsilə sistemə daxil olur.
- İzləmə: Proqram, arxa planda gizli işləyərək, klaviaturada basılan hər düyməni qeyd edir.
- Məlumat toplama: Toplanan məlumatlar (parollar, mesajlar) lokal olaraq saxlanılır və ya birbaşa hücumçuya göndərilir.
- İstismar: Hücumçu, əldə etdiyi parollar və məlumatlarla hesablara giriş əldə edir.
Keylogger növləri
- Proqram əsaslı Keylogger: Sistemə quraşdırılan zərərli proqram təminatı — ən geniş yayılmış növdür.
- Aparat əsaslı Keylogger: Klaviatura ilə kompüter arasına fiziki olaraq qoşulan kiçik cihaz — fiziki girişi tələb etdiyi üçün daha az yayılıb.
Keylogger-dən qorunma üsulları
- Antivirus proqramları: Etibarlı təhlükəsizlik proqramları, əksər keylogger-ləri aşkarlayıb bloklaya bilir.
- İki-mərhələli identifikasiya: Parol oğurlansa belə, əlavə təhlükəsizlik qatı yaradır.
- Ekran klaviaturası: Həssas məlumat daxil edərkən, fiziki klaviatura əvəzinə ekran klaviaturasından istifadə etmək.
- Şübhəli linklərdən çəkinmək: Naməlum mənbələrdən gələn faylları açmamaq.
Nəticə
Keylogger, sakit, görünməz təbiəti səbəbindən xüsusilə təhlükəli bir zərərli proqram növüdür — istifadəçi, məlumatlarının oğurlandığını çox vaxt yalnız sonradan anlayır.
Kibertəhlükəsizlik kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın: Kibertəhlükəsizlik kursu
Tez-tez verilən suallar
Keylogger nədir? İstifadəçinin klaviaturada yazdığı hər bir düyməni gizli şəkildə qeyd edən zərərli proqram və ya avadanlıq növüdür, parol və şəxsi məlumatları oğurlamaq üçün istifadə olunur.
Keylogger-i necə aşkarlamaq olar? Etibarlı antivirus proqramları ilə mütəmadi skan etmək, sistemin qeyri-adi yavaşlığına diqqət yetirmək və tanımadığınız proqramların işə düşüb-düşmədiyini yoxlamaq faydalıdır.