Malware (ingiliscə "malicious software" – zərərli proqram təminatı sözündən qısaldılmışdır) kompüterlərə, serverlərə, şəbəkələrə və digər rəqəmsal sistemlərə zərər vermək, icazəsiz giriş əldə etmək və ya istifadəçi məlumatlarını oğurlamaq məqsədi ilə hazırlanmış proqram və ya faylların ümumi adıdır. Malware, istifadəçinin xəbəri olmadan cihazına yüklənə və sistemdə gizli şəkildə fəaliyyət göstərə bilər.

Əsas məqsədləri:

• Məlumat oğurluğu – şəxsiyyət vəsiqəsi, bank kartı məlumatları, şifrələr və digər şəxsi informasiyalar.

• Sistemin sıradan çıxarılması – cihazın fəaliyyətinə maneə törətmək və ya onu tamamilə deaktiv etmək.

• Casusluq – istifadəçinin fəaliyyətlərini izləmək və toplanan məlumatları üçüncü şəxslərə göndərmək.

• İcazəsiz nəzarət – hücum edən şəxsin cihazı uzaqdan idarə etməsinə imkan yaratmaq.

• Şantaj – cihazdakı faylları şifrələyib istifadəçidən pul tələb etmək (ransomware vasitəsilə).

Malware növləri:

• Virus – özünü digər fayllara və proqramlara yoluxduran və çoxalan zərərli kod.

• Worm (Solucan) – virusdan fərqli olaraq özünü yaymaq üçün başqa fayla ehtiyac duymur və şəbəkələr vasitəsilə yayılır.

• Trojan (Truva atı) – faydalı proqram kimi görünən, lakin arxa planda zərərli əmrlər yerinə yetirən proqram.

• Spyware (Casus proqram) – istifadəçinin xəbəri olmadan onun fəaliyyətlərini izləyən və məlumat göndərən proqram.

• Ransomware – faylları şifrələyib onların açılması üçün pul tələb edən proqram.

• Adware – istifadəçini istənilməyən reklamlarla bezdirən proqram.

Malware necə yayılır?

• Elektron poçtlarda yerləşdirilmiş yoluxdurulmuş fayllar və keçidlər

• Zərərli və ya qeyri-rəsmi veb saytlar

• USB və digər portativ yaddaş qurğuları

• Pirat proqram təminatları və oyunlar

• Sosial mühəndislik üsulları (phishing və s.)

Müdafiə üsulları:

• Antivirus proqramlarından istifadə

• Sistem və proqram təminatlarını daim yeniləmək

• Şübhəli fayl və keçidlərə klik etməmək

• Güclü parollar və iki mərhələli identifikasiya tətbiq etmək

• Rəsmi mənbələrdən proqram yükləmək