Jet School Logo

Hick qanunu nədir?

Hick qanunu (Hick’s Law, Hick–Hyman qanunu) — insanın qərar vermək üçün sərf etdiyi vaxtın qarşısındakı seçimlərin sayından asılı olduğunu bildirən psixoloji prinsipdir: seçim nə qədər çox olarsa, qərar bir o qədər gec verilir. Bu qanun UX (istifadəçi təcrübəsi) və UI (istifadəçi interfeysi) dizaynının əsas prinsiplərindən biridir.

Qanun adını britaniyalı psixoloq Uilyam Hikin (William Edmund Hick) şərəfinə alıb. O, 1952-ci ildə bu asılılığı təcrübələrlə müəyyən edib. 1953-cü ildə amerikalı psixoloq Rey Hayman (Ray Hyman) onu daha da inkişaf etdirib. Ona görə qanun tez-tez Hick–Hyman qanunu adlanır.

Düstur

T = a + b × log₂(n + 1)

Burada:

  • T — qərar vermək üçün lazım olan vaxt;
  • n — eyni ehtimallı seçimlərin sayı;
  • a — seçimlərdən asılı olmayan vaxt, məsələn, düyməni basmaq üçün hərəkət;
  • b — şəraitdən və insandan asılı olan sabit;
  • +1 — “heç nə seçməmək” və ya “cavab verib-verməmək” barədə əlavə qeyri-müəyyənliyi nəzərə alır.

Ən vacib məqam: artım loqarifmikdir

Düsturdakı log₂ göstərir ki, qərar vaxtı seçimlərin sayı ilə düz mütənasib artmır. Seçimlərin sayını təxminən ikiqat artırmaq qərar vaxtına sabit bir əlavə gətirir:

  • 1 seçimdən 3 seçimə keçmək — log₂(2)-dən log₂(4)-ə, yəni +1 “vahid”;
  • 3 seçimdən 7 seçimə keçmək — yenə +1 “vahid”;
  • 7 seçimdən 15 seçimə keçmək — yenə +1 “vahid”.

Yəni seçimlər çoxaldıqca qərar vaxtı artır, amma getdikcə daha yavaş. Bunun səbəbi beynin seçimləri hər dəfə ikiyə bölərək axtarmasıdır: “Bu sol tərəfdədir, yoxsa sağda?”

Nəyi izah edir?

İnsanın qarşısında nə qədər çox seçim olarsa, o, qərar vermək üçün bir o qədər çox vaxt sərf edir və bir o qədər çox yorulur. Ona görə dizaynerlər interfeysdə hər addımda istifadəçiyə yalnız lazım olan seçimləri göstərməyə çalışırlar.

Gündəlik həyatdan nümunələr

  • Google-un ana səhifəsi: Demək olar ki, yalnız bir axtarış sahəsi var — istifadəçi nə edəcəyini düşünmür.
  • Televizor pultu: 50 düyməli pultda səs düyməsini tapmaq, 5 düyməlidə tapmaqdan daha çox vaxt aparır.
  • Restoran menyusu: 100 yeməkli menyunu oxuyan qonaq 15 yeməkli menyudan seçim edən qonaqdan daha gec sifariş verir.

UX dizaynında tətbiqi

  • Sadə menyular: Naviqasiyada yalnız əsas bölmələri saxlamaq.
  • Qruplaşdırma: Çoxlu seçimi kateqoriyalara bölmək. Məsələn, onlayn mağazada 500 məhsulu birdən göstərmək əvəzinə əvvəlcə “Kişi”, “Qadın”, “Uşaq” bölmələrini təqdim etmək.
  • Axtarış və filtrlər: İstifadəçiyə uyğun olmayan seçimləri gizlətmək imkanı vermək.
  • Prioritetləşdirmə: Ən çox istifadə olunan və ya ən vacib düyməni — məsələn, “Sifariş et” — vizual olaraq fərqləndirmək.
  • Addım-addım irəliləmə: Uzun formu bir səhifədə göstərmək əvəzinə bir neçə qısa addıma bölmək. Bu, istifadəçinin bütün yolunu — user journey — rahatlaşdırır.
  • Yeni istifadəçilər üçün sadəlik: İlk dəfə açılan tətbiqdə bütün funksiyaları birdən göstərməmək. Hələ məlumatı olmayan ekranlarda isə istifadəçiyə yalnız bir aydın növbəti addım təklif etmək — bu barədə Empty State səhifəsində oxuya bilərsiniz.

“Seçim çoxluğu” fenomeni

Hick qanunu ilə yaxından bağlı olan başqa bir fenomen də var: həddindən artıq seçim insanı yalnız ləngitmir, bəzən ümumiyyətlə seçim etməkdən çəkindirir. 2000-ci ildə aparılan məşhur “mürəbbə təcrübəsində” mağazada 24 növ mürəbbə nümayiş etdiriləndə alıcılar dayanıb daha çox baxırdılar. Amma cəmi 6 növ olanda mürəbbə alanların sayı xeyli çox idi.

Qanunun məhdudiyyətləri

Hick qanunu hər vəziyyətdə eyni dərəcədə işləmir:

  • Sadə seçimlər üçündür: O, insanın sürətlə seçim etdiyi sadə vəziyyətlərdə daha dəqiqdir. Mürəkkəb qərarlarda — məsələn, telefon alarkən xüsusiyyətləri müqayisə edəndə — başqa amillər də rol oynayır.
  • İstifadəçi nə axtardığını bilirsə: Məsələn, əlifba sırası ilə düzülmüş ölkələr siyahısında öz ölkəsini axtaran insan siyahının uzunluğundan az təsirlənir.
  • Təcrübə vaxtı azaldır: Proqramdan hər gün istifadə edən mütəxəssis menyunu əzbər bilir və çoxlu seçim onu ləngitmir.
  • Çox az seçim də problemdir: Hər şeyi gizlədib istifadəçini lazımi funksiyaya çatmaq üçün çoxlu klik etməyə məcbur etmək də pis təcrübədir. Məqsəd seçimləri sadəcə azaltmaq deyil, onları ağıllı təşkil etməkdir.

Hick qanunu və Fitts qanunu

UX dizaynında Hick qanunu çox vaxt Fitts qanunu ilə birlikdə xatırlanır:

  • Hick qanunu — nəyi seçəcəyimizə qərar vermək üçün sərf olunan vaxt;
  • Fitts qanunu — seçdiyimiz düyməyə çatmaq üçün sərf olunan vaxt: düymə nə qədər böyük və yaxın olarsa, onu basmaq bir o qədər tez olur.

Nəticə

Hick qanunu istifadəçi davranışını başa düşmək və interfeysləri daha sürətli və rahat etmək üçün vacib prinsipdir. Çox seçim istifadəçini ləngidir və yorur. Ona görə az, amma düşünülmüş və yaxşı təşkil olunmuş seçimlər təqdim etmək daha effektivdir. Hansı variantın daha yaxşı işlədiyini isə real istifadəçilərlə testlərdə — məsələn, beta test zamanı — yoxlamaq olar.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla