DDR nədir?

DDR (Double Data Rate — ikiqat məlumat ötürmə sürəti) — operativ yaddaşın (RAM) hər takt dövründə məlumatı iki dəfə ötürməsinə imkan verən texnologiyadır. Bunun sayəsində yaddaş tezliyi artırılmadan məlumat ötürmə sürəti iki dəfə artır. Bu gün kompüterlərdəki operativ yaddaşın demək olar ki, hamısı DDR texnologiyası ilə işləyir.

DDR necə işləyir?

Takt — yaddaşın işini sinxronlaşdıran saat siqnalının (clock) bir impulsudur. Bu siqnal saniyədə milyonlarla dəfə “yüksəlir” və “enir”.

Köhnə yaddaş növlərində məlumat hər taktda yalnız bir dəfə — siqnalın yüksəldiyi anda ötürülürdü. DDR yaddaşı isə məlumatı həm siqnalın yüksələn, həm də enən kənarında ötürür. Nəticədə bir takt ərzində iki porsiya məlumat göndərilir.

Sadə desək: bu, bir yolun həm gediş, həm də dönüş istiqamətində yük daşıyan maşına bənzəyir — maşın daha sürətli getmir, amma iki dəfə çox yük aparır.

DDR nəsilləri

NəsilBuraxılış iliStandart sürət (MT/s)GərginlikDDR~2000200–4002,5 VDDR2~2003400–10661,8 VDDR3~2007800–21331,5 VDDR4~20141600–32001,2 VDDR5~20204800–88001,1 V

Hər yeni nəsil daha yüksək sürət, daha böyük ötürmə qabiliyyəti və daha az enerji sərfi təmin edir. Bu gün yeni kompüterlərdə əsasən DDR5 istifadə olunur.

“DDR4-3200” nə deməkdir?

Yaddaş modullarının adındakı rəqəm, məsələn, DDR4-3200, saniyədə milyon ötürmə (MT/s, megatransfers per second) deməkdir. Yaddaşın real takt tezliyi isə bunun yarısıdır — 1600 MHz. Çünki hər taktda iki ötürmə baş verir. “Double Data Rate” adının mənası da məhz budur.

⚠️ Vacib: DDR nəsilləri bir-birinə uyğun gəlmir

Fərqli nəsillərin yaddaş modulları fiziki və elektrik baxımından fərqlidir: modulun kontaktlarındakı kəsik (açar) hər nəsildə başqa yerdədir. Ona görə DDR4 modulunu DDR5 yuvasına taxmaq mümkün deyil — və əksinə. Kompüterə əlavə RAM almazdan əvvəl ana platanın hansı DDR nəslini dəstəklədiyini mütləq yoxlamaq lazımdır.

DDR yaddaşı harada istifadə olunur?

• masaüstü kompüterlərdə (DIMM modulları);
• noutbuklarda (daha kiçik SO-DIMM modulları);
• serverlərdə (səhvləri avtomatik düzəldən ECC yaddaş);
• bəzi quraşdırılmış (embedded) sistemlərdə.

Xüsusi DDR növləri:

• GDDR (Graphics DDR) — videokartlarda (GPU) istifadə olunur və çox yüksək ötürmə qabiliyyətinə malikdir. Məsələn, GDDR6, GDDR7.
• LPDDR (Low Power DDR) — smartfonlar, planşetlər və nazik noutbuklar üçün enerjiyə qənaət edən versiyadır.

Tarixdən qısa qeyd

Keçmişdə operativ yaddaşla prosessor arasındakı əlaqəni ana platadakı Northbridge çipi idarə edirdi. Müasir kompüterlərdə isə yaddaş kontrolleri birbaşa prosessorun içinə yerləşdirilib. Bu, RAM ilə prosessor arasında məlumat mübadiləsini daha da sürətləndirir.

Nəticə

DDR müasir kompüterlərin sürətli işləməsinin əsas texnologiyalarından biridir. Hər yeni nəsil — DDR-dən DDR5-ə qədər — yaddaşı daha sürətli və daha qənaətcil edib. Kompüter yığarkən və ya təkmilləşdirərkən DDR nəslinə diqqət yetirmək aparat təminatının düzgün seçilməsinin vacib şərtidir.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu