SQL nədir?
SQL (Structured Query Language) – Strukturlaşdırılmış Sorğu Dili deməkdir və verilənlər bazaları ilə işləmək üçün istifadə olunan standart proqramlaşdırma dilidir. SQL əsasən məlumatları sorğulamaq, əlavə etmək, dəyişdirmək və silmək üçün istifadə olunur.
Əsas Xüsusiyyətləri:
• Standartlaşdırılmış dildir: SQL, ANSI və ISO kimi təşkilatlar tərəfindən standartlaşdırılmışdır və bir çox verilənlər bazası sistemləri (RDBMS) tərəfindən dəstəklənir.
• Deklarativ yanaşma: SQL istifadəçisi yalnız nə etmək istədiyini bildirir, necə ediləcəyi isə verilənlər bazası sisteminin məsuliyyətidir.
• İnsan-oxunaqlı sintaksis: SQL ifadələri oxunaqlı və yazılması nisbətən asandır (məsələn: SELECT * FROM users).
Əsas SQL Əmrləri:
• SELECT – Verilənlər bazasından məlumatları oxumaq üçün istifadə olunur.
Nümunə:
SELECT name, age FROM users;
Bu sorğu users adlı cədvəldəki name və age sütunlarını seçir.
• INSERT – Yeni məlumat daxil etmək üçün istifadə olunur.
Nümunə:
INSERT INTO users (name, age) VALUES ('Elvin', 25);
Bu əmrlə users cədvəlinə yeni bir istifadəçi əlavə olunur.
• UPDATE – Mövcud məlumatı dəyişmək üçün istifadə olunur.
Nümunə:
UPDATE users SET age = 26 WHERE name = 'Elvin';
Bu əmrlə Elvin adlı istifadəçinin yaşı dəyişdirilir.
• DELETE – Məlumatı silmək üçün istifadə olunur.
Nümunə:
DELETE FROM users WHERE name = 'Elvin';
Bu əmrlə Elvin adlı istifadəçi users cədvəlindən silinir.
• CREATE TABLE – Yeni cədvəl yaratmaq üçün istifadə olunur.
Nümunə:
CREATE TABLE users (
id INT PRIMARY KEY,
name VARCHAR(100),
age INT
);
Bu əmrlə users adlı yeni bir cədvəl yaradılır.
• DROP TABLE – Cədvəli tamamilə silmək üçün istifadə olunur.
Nümunə:
DROP TABLE users;
• GRANT / REVOKE – İstifadəçilərə hüquqlar vermək və ya almaq üçün istifadə olunur.
Nümunə:
GRANT SELECT ON users TO read_only_user;
• COMMIT / ROLLBACK – Əməliyyatların nəticələrini yadda saxlamaq və ya geri qaytarmaq üçün istifadə olunur.
Nümunə:
BEGIN;
UPDATE accounts SET balance = balance - 100 WHERE id = 1;
UPDATE accounts SET balance = balance + 100 WHERE id = 2;
COMMIT;
Əgər nəsə səhv getsəydi, ROLLBACK; istifadə edilə bilərdi.
SQL-in Növələri və Alt Qrupları:
• DQL (Data Query Language): SELECT əmri vasitəsilə məlumatların sorğulanması
• DML (Data Manipulation Language): INSERT, UPDATE, DELETE ilə məlumatların idarə olunması
• DDL (Data Definition Language): CREATE, ALTER, DROP ilə verilənlər bazası strukturlarının yaradılması və dəyişdirilməsi
• DCL (Data Control Language): GRANT, REVOKE ilə istifadəçi hüquqlarının idarə olunması
• TCL (Transaction Control Language): COMMIT, ROLLBACK və SAVEPOINT əmrləri ilə əməliyyatların idarəsi
SQL-in Üstünlükləri:
• Məlumatlarla asan və səmərəli işləmək imkanı
• Mürəkkəb sorğularla çoxsaylı cədvəllərdən məlumatları əldə etmə
• Məlumatların bütövlüyünü və ardıcıllığını təmin edən mexanizmlərin dəstəklənməsi
• Bir çox proqramlaşdırma dilləri ilə inteqrasiya oluna bilməsi
• Məlumatların idarəsi üçün güclü və təhlükəsiz yanaşma təklif etməsi
İstifadə sahələri:
• Veb tətbiqlərdə istifadəçi məlumatlarının idarəsi
• Müəssisə daxilində hesabatların hazırlanması
• Maliyyə və satış sistemlərində məlumat analizləri
• Mobil və masaüstü tətbiqlərdə verilənlər bazası idarəetməsi
İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu