Bulud hesablama (Cloud Computing) nədir?
Bulud hesablama (cloud computing) — serverlərin, yaddaşın, verilənlər bazalarının və proqramların öz kompüterinizdə yox, internet üzərindən başqa şirkətin nəhəng məlumat mərkəzlərindən istifadə edilməsidir. İstifadə etdiyiniz qədər ödəyirsiniz, avadanlıq almağa və saxlamağa ehtiyac qalmır.
Sadə desək: Bulud — məlumat və proqramlarınızı evdə yox, internet üzərindəki "icarə anbarında" saxlamağa bənzəyir. İstədiyiniz yerdən girib istifadə edirsiniz.
Bulud hesablama necə işləyir?
Məlumat mərkəzlərində minlərlə server yerləşir. Bulud provayderi bu serverlərin gücünü və yaddaşını müştərilərə internet vasitəsilə paylayır. İstifadəçi brauzer və ya tətbiq vasitəsilə sorğu göndərir, hesablama və saxlama isə uzaqdakı serverlərdə baş verir.
Xidmət modelləri
- IaaS (Infrastructure as a Service): Server, şəbəkə və yaddaş icarəsi. Məsələn, virtual server.
- PaaS (Platform as a Service): Proqramçılar üçün hazır platforma, serverlə məşğul olmadan proqram yazıb yerləşdirmək üçün.
- SaaS (Software as a Service): Hazır proqramdan internet üzərindən istifadə. Məsələn, Gmail, Google Docs.
Yerləşdirmə modelləri
- İctimai bulud (Public): Provayderin hamı üçün açıq infrastrukturu.
- Şəxsi bulud (Private): Yalnız bir təşkilat üçün ayrılmış.
- Hibrid bulud: İctimai və şəxsi bulud birlikdə.
Məşhur bulud provayderləri
- Amazon Web Services (AWS)
- Microsoft Azure
- Google Cloud
Bulud hesablamanın üstünlükləri
- Çeviklik: Resursları ehtiyaca görə tez artırıb azaltmaq olar.
- Qənaət: Böyük avadanlıq xərcləri olmur.
- Əlçatanlıq: İnternet olan istənilən yerdən giriş.
- Ehtiyat nüsxə və bərpa: Məlumatların təhlükəsiz saxlanması asanlaşır.
Çatışmazlıqları və riskləri
- İnternet bağlantısından asılılıq
- Məlumatların məxfiliyi və təhlükəsizliyi məsələləri
- Provayderdən asılılıq
- Səhv tənzimləmə nəticəsində məlumat sızması
Bulud hesablama harada istifadə olunur?
- Veb saytların və tətbiqlərin yerləşdirilməsi (hosting)
- Fayl saxlama: Google Drive, Dropbox, iCloud
- Süni intellekt modellərinin öyrədilməsi
- Video axın və onlayn oyunlar
- Böyük verilənlərin analizi
Təhlükəsizlik qaydaları
- Güclü parol və iki mərhələli identifikasiya istifadə edin
- Fayllara paylaşma icazələrini yoxlayın
- Həssas məlumatları açıq paylaşmayın
- Vacib məlumatların ehtiyat nüsxəsini saxlayın
Nəticə
Bulud hesablama — müasir internet xidmətlərinin əsasını təşkil edir. Onu bilmək proqramçı, DevOps və təhlükəsizlik mütəxəssisi üçün vacib bacarıqdır.
İstəyirsiniz ki, övladınız saytların, serverlərin və bulud texnologiyalarının necə işlədiyini öyrənsin? İT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: İT və Kompüter Mühəndisliyi kursu
Tez-tez verilən suallar
Bulud hesablama nədir? Bulud hesablama server, yaddaş və proqram kimi resursların internet üzərindən icarəyə götürülməsi və istifadə edilməsidir.
IaaS, PaaS və SaaS arasında fərq nədir? IaaS infrastruktur, PaaS proqram yazmaq üçün platforma, SaaS isə hazır proqram təqdim edir.

