Süni İntellekt Proqramları: Şagirdlər Hansı AI Alətlərindən Necə İstifadə Edə Bilər?

Bir neçə il əvvəl süni intellekt yalnız elmi-fantastik filmlərdə görünürdü. Bu gün isə şagirdlər ev tapşırığında, təqdimat hazırlayanda və hətta oyun oynayanda süni intellekt proqramlarına rast gəlir. Amma bu proqramların hamısı eyni işi görmür və hamısı uşaqlar üçün eyni dərəcədə uyğun deyil. Bu yazıda əsas növləri, hər birinin nə üçün lazım olduğunu və təhlükəsiz istifadə qaydalarını sadə dillə izah edirik.

Süni intellekt proqramı nədir?

Süni intellekt proqramı insanın düşünmə işlərinin bir hissəsini görən kompüter proqramıdır: mətn yazır, şəkil tanıyır, suala cavab verir və ya məlumatı təhlil edir. Mətn, şəkil və ya musiqi kimi yeni məzmun yaradan proqramlara Generative AI deyilir. Müasir söhbət proqramlarının çoxu bu qrupa aiddir.

Süni intellekt proqramlarının əsas növləri

Söhbət və yazı köməkçiləri

Bu, ən tanış qrupdur. Siz sual yazırsınız, proqram isə mətnlə cavab verir. Ən çox bilinənləri ChatGPT, Claude və Gemini-dir. Onlardan mürəkkəb mövzunu sadə dillə izah etdirmək, esse planı qurmaq və ya yeni sözün mənasını öyrənmək üçün istifadə etmək olar.

Araşdırma alətləri

Bəzi proqramlar cavabı verərkən mənbələrini də göstərir. Perplexity belə alətlərdən biridir. Məktəb layihəsi üçün məlumat axtaranda mənbəni yoxlamaq imkanı çox vacibdir, çünki süni intellekt bəzən səhv və ya uydurma məlumat verə bilir.

Şəkil yaradan proqramlar

Bu proqramlara sözlə təsvir yazırsınız, onlar isə şəkil yaradır. Midjourney bu sahədə tanınmış alətdir. Şagirdlər onlardan təqdimat üçün illüstrasiya və ya hekayə üçün personaj ideyası hazırlamaqda istifadə edir. Yadda saxlayın ki, süni intellektin yaratdığı şəkil real foto deyil.

Öyrənmək üçün alətlər

Bəzi proqramlar uşağa süni intellektin özünü öyrədir. Məsələn, Google-un Teachable Machine aləti brauzerdə kod yazmadan öz modelinizi öyrətməyə imkan verir. Machine Learning for Kids platforması isə Scratch ilə birləşərək uşaqlara eyni şeyi oyun formasında göstərir. Bu alətlər istifadəçi olmaqdan bir addım irəli gedib texnologiyanın necə işlədiyini anlamağa kömək edir.

Süni intellekt proqramından düzgün istifadə üçün 5 qayda

1. Aydın sorğu yazın. Nə qədər dəqiq yazsanız, cavab bir o qədər yaxşı olur. Düzgün sorğu yazmaq bacarığına Prompt Engineering deyilir. Məsələn, “fotosintez haqqında yaz” əvəzinə “fotosintezi 5-ci sinif şagirdinə 4 cümlə ilə izah et” yazın.
2. Cavabı yoxlayın. Süni intellekt əminliklə səhv məlumat verə bilər. Vacib faktları kitabdan və ya etibarlı saytdan təsdiqləyin.
3. Tapşırığı onun əvəzinə yazdırmayın. Proqramdan fikir almaq, izah istəmək və səhvinizi tapmaq üçün istifadə edin. Hazır cavabı köçürmək öyrənməyə mane olur.
4. Şəxsi məlumat yazmayın. Ad, ünvan, telefon nömrəsi və məktəb məlumatını söhbət proqramlarına göndərməyin.
5. Mənbəni qeyd edin. Süni intellektdən kömək almısınızsa, bunu müəllimə açıq deyin.

Hansı məqsəd üçün hansı proqram uyğundur?

• Mövzunu anlamaq üçün: söhbət köməkçisi.
• Layihə üçün mənbə tapmaq üçün: mənbə göstərən araşdırma aləti.
• Təqdimat üçün illüstrasiya üçün: şəkil yaradan proqram.
• Süni intellektin necə işlədiyini öyrənmək üçün: Teachable Machine kimi öyrədici alət.

Valideynlər üçün təhlükəsizlik

Bir çox süni intellekt proqramının yaş məhdudiyyəti və istifadə şərtləri var. Uşaq qeydiyyatdan keçməzdən əvvəl proqramın qaydalarını birlikdə oxuyun və lazım olduqda hesabı valideyn nəzarəti ilə açın. Uşağın hansı sualları verdiyini vaxtaşırı maraqla soruşun. Bu, nəzarətdən çox ortaq söhbət olmalıdır. Həmçinin ona başa salın ki, süni intellekt “hər şeyi bilən” deyil, səhv edə bilən alətdir.

Nəticə

Süni intellekt proqramları düzgün istifadə olunanda şagirdə öyrənməkdə, araşdırmada və yaradıcılıqda real kömək edir. Əsas qayda proqramı düşünmənin əvəzi deyil, köməkçisi kimi görməkdir. Uşaq alətləri tanıyıb onların imkanlarını və məhdudiyyətlərini bilirsə, həm təhlükəsiz istifadə edir, həm də gələcəkdə bu sahədə özünü inkişaf etdirmək üçün güclü baza qazanır.

Süni intellekt proqramlarının arxasında dayanan texnologiyanı özünüz qurmağı öyrənmək istəyirsinizsə, JET School-un Süni İntellekt Mühəndisliyi kursu sizi hazır proqram istifadəçisindən öz layihəsini yaradan mühəndisə çevirə bilər.