DNS (Domain Name System) nədir?

Domen Adları Sistemi, insanlar üçün anlaşıqlı olan example.com kimi domen adlarını kompüterlərin və digər cihazların şəbəkədə bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqə qurmaq üçün istifadə etdiyi rəqəmli IP ünvanlarına çevirməklə məşğul olan paylanmış iyerarxik xidmətdir, belə bir mexanizm olmadan istifadəçilər hər lazımi sayta çıxış üçün uzun rəqəm ardıcıllıqlarını yadda saxlamalı olardılar ki, bu da milyardlarla veb-resursun mövcud olduğu şəraitdə olduqca əlverişsiz və praktiki olaraq mümkünsüz olardı.

DNS-in işi serverlərin iyerarxiyası prinsipinə əsaslanır, bunlara sistemin ən üst səviyyəsində yerləşən kök serverlər, com, org, net kimi zonalara və ya ru və az kimi milli domenlərə cavabdeh olan yuxarı səviyyə domen serverləri, habelə birbaşa konkret domenlər haqqında qeydləri saxlayan avtoritativ serverlər aiddir, istifadəçi brauzerdə sayt ünvanını daxil etdikdə isə onun cihazı bu serverlər zənciri vasitəsilə sorğu göndərir, tələb olunan resursa çıxış əldə etmək üçün hansı IP ünvanına müraciət etmək lazım olduğunu tədricən dəqiqləşdirir.

Domen adlarının həll edilməsi prosesini sürətləndirmək və serverlərə düşən yükü azaltmaq üçün keşləmə mexanizmi tətbiq edilir, bu zaman DNS sorğularına əvvəllər alınmış cavablar müəyyən müddət ərzində həm istifadəçinin cihazı səviyyəsində, həm də rekursiv DNS rezolverləri adlanan aralıq server səviyyəsində saxlanılır, artıq ziyarət edilmiş saytlara təkrar müraciətlər isə bütün server zəncirindən yenidən tam keçmə tələb etmədiyi üçün xeyli sürətli emal olunur.

DNS-in təhlükəsizliyi məsələsi ayrıca diqqətə layiqdir, çünki bu sistem başlanğıcda daxili qoruma mexanizmləri olmadan hazırlanmışdır, bu da onu DNS cavablarının saxtalaşdırılması və istifadəçilərin saxta saytlara yönləndirilməsi də daxil olmaqla müxtəlif hücum növlərinə qarşı zəif edir, məhz buna görə də son illər cavabların həqiqiliyinin kriptoqrafik yoxlanılmasını təmin edən DNSSEC texnologiyası, habelə DNS sorğularının özünü şifrələyərək onların məzmununu şəbəkə səviyyəsində kənar müşahidəçilərdən gizlədən DNS over HTTPS və DNS over TLS protokolları getdikcə daha geniş yayılır.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? Kibertəhlükəsizlik kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: Kibertəhlükəsizlik kursu