Trojan (Troyan) nədir?

Trojan (başqa adı Troyan atı) — özünü faydalı və ya təhlükəsiz proqram kimi göstərən, əslində isə arxa planda zərərli əməliyyatlar icra edən zərərli proqramdır. Adı qədim Troya əfsanəsindən götürülüb: yunanlar hədiyyə kimi görünən taxta atın içində gizlənərək şəhərə girmişdilər.

Sadə desək: Trojan — gözəl bükülmüş hədiyyədir, açanda isə içindən bəla çıxır. İstifadəçi onu özü yükləyir və işə salır, çünki zərərli olduğunu bilmir.

Trojan virusdan nə ilə fərqlənir?

Klassik virus və qurd (worm) özünü kopyalayıb başqa fayllara və ya kompüterlərə yayıla bilir. Trojan isə özü yayılmır, istifadəçinin onu özünün işə salmasına arxalanır. Bu səbəbdən onun ən güclü silahı sosial mühəndisliyidir.

Trojan necə yayılır?

Saxta e-poçt qoşmaları (məsələn, "Faktura.pdf.exe")
Qanunsuz (crack) proqramlar, oyunlar və filmlər
Etibarsız saytlardan yüklənən "pulsuz" proqramlar
Saxta tətbiqlər və genişləndirmələr
Zərərli reklam bağlantıları

Trojan növləri

Backdoor Trojan: Hakerə kompüterə uzaqdan giriş imkanı yaradır.
Banking Trojan: Bank məlumatlarını və kart rekvizitlərini oğurlayır.
Downloader Trojan: Digər zərərli proqramları sistemə yükləyir.
RAT (Remote Access Trojan): Hakerə kompüteri tam uzaqdan idarə etməyə imkan verir.
Ransomware Trojan: Faylları şifrələyib fidyə tələb edir.

Trojan-ın əlamətləri

Kompüterin qəfil yavaşlaması və ya donması
Tanımadığınız proqramların və prosesin görünməsi
Brauzerin ana səhifəsinin öz-özünə dəyişməsi
Antivirusun söndürülməsi
Şübhəli şəbəkə fəaliyyəti

Trojan-dan necə qorunmaq olar?

Proqramları yalnız rəsmi mənbələrdən yükləmək
Naməlum e-poçt qoşmalarını açmamaq
Antivirus və əməliyyat sistemini yeniləmək
Fayl uzantılarına diqqət yetirmək (məsələn, .pdf.exe kimi qoşa uzantılar)
Hesablar üçün iki mərhələli identifikasiya istifadə etmək

Nəticə

Trojan — texniki gücdən çox istifadəçini aldatmağa əsaslanan təhlükəli zərərli proqramdır. Onunla mübarizənin əsası ehtiyatlılıq və kiber-gigiyena vərdişləridir.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? Kibertəhlükəsizlik kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: Kibertəhlükəsizlik kursu

Tez-tez verilən suallar

Trojan nədir? Trojan özünü faydalı proqram kimi göstərən, əslində isə arxa planda zərərli əməliyyatlar icra edən zərərli proqramdır. İstifadəçi onu özü yükləyib işə salır.

Trojan ilə virus arasında fərq nədir? Virus özünü kopyalayıb yayıla bilir. Trojan isə özü yayılmır və istifadəçinin onu özünün işə salmasına arxalanır.