Siyahı (ingiliscə list), proqramlaşdırmada ən çox istifadə olunan verilənlər strukturlarından biridir. Siyahılar birdən çox məlumat vahidini eyni dəyişəndə toplamağa imkan verir. Bu, proqramçıya daha çevik və səmərəli məlumat idarəetməsi təqdim edir.

🔹 Sıralı və indeksləşdirilmiş struktur

Siyahılar sıralı (ordered) olur, yəni elementlər daxil edildiyi ardıcıllıqla yadda saxlanılır. Hər bir elementə indeks vasitəsilə (0-dan başlayaraq) müraciət edilir:

meyveler = ["alma", "armud", "banan"]

print(meyveler[0]) # Çıxış: alma

🔹 Dəyişdirilə bilən (mutable) struktur

Siyahının əsas üstünlüklərindən biri onun dəyişdirilə bilən (mutable) olmasıdır. Bu, o deməkdir ki, siyahıya sonradan:

• yeni element əlavə edə bilərsiniz,
• mövcud elementi dəyişdirə bilərsiniz,
• istədiyiniz elementi siyahıdan silə bilərsiniz.

meyveler.append("çiyələk") # yeni element əlavə olunur

meyveler[1] = "nar" # "armud" əvəzinə "nar" yazılır

meyveler.remove("banan") # "banan" siyahıdan silinir

🔹 Fərqli məlumat tiplərini saxlamaq imkanı

Siyahılar təkcə eyni tipli məlumatları yox, həm də fərqli məlumat tiplərini birgə saxlaya bilər. Məsələn:

nümunə = ["alma", 25, True, 4.5]

Bu siyahıda:

• "alma" – mətn (string)
• 25 – tam ədəd (integer)
• True – məntiqi dəyər (boolean)
• 4.5 – onluq ədəd (float)

🔹 Ən çox istifadə olunan metodlar

Metod | Təsviri

append() | Siyahının sonuna yeni element əlavə edir

remove() | Siyahıdan müəyyən elementi silir

len() | Siyahının uzunluğunu qaytarır

sort() | Siyahıdakı elementləri sıralayır (əgər mümkün olsa)

rəqəmlər = [5, 2, 9, 1]

rəqəmlər.sort()

print(rəqəmlər) # Çıxış: [1, 2, 5, 9]

🔹 Siyahının proqramlaşdırmadakı rolu

Siyahılar proqramlaşdırmada döngülər (loops), şərt operatorları və funksiyalar ilə birlikdə geniş istifadə olunur. Məlumatların dinamik şəkildə idarə olunmasında, çeşidlənməsində, filtr edilməsində və saxlanmasında mühüm rol oynayır. Xüsusilə, siyahılar real dünya məlumatlarının – məsələn, istifadəçi adlarının, qiymətlərin və ya məhsul siyahılarının proqramlarda təmsil olunması üçün əvəzolunmazdır.