NAT (Network Address Translation) — şəxsi (lokal) IP ünvanlarını ictimai (qlobal) IP ünvanlarına və ya əksinə çevirmək üçün istifadə olunan bir şəbəkə texnologiyasıdır. Bu texnologiya əsasən marşrutlayıcılar (router) tərəfindən həyata keçirilir və bir çox cihazın internetə çıxışını tək bir ictimai IP ünvanı vasitəsilə mümkün edir.

NAT ilk növbədə IPv4 ünvan çatışmazlığı problemini həll etmək üçün yaradılıb. Bir çox ev və ofis şəbəkəsində cihazlar daxili IP ünvanlarından istifadə edir (məsələn, 192.168.x.x, 10.x.x.x), bu ünvanlar internetdə keçərli deyil. NAT vasitəsilə bu daxili ünvanlar bir ictimai IP ünvanı ilə əvəzlənərək internetə çıxış təmin edilir.

NAT necə işləyir?

1. Ev və ya ofisdəki cihaz internetə çıxmaq istəyəndə, bu sorğu router-ə ötürülür.
2. Router həmin daxili IP və port məlumatını NAT cədvəlində (translation table) qeyd edir.
3. Router bu məlumatı öz ictimai IP ünvanı və yeni port nömrəsi ilə əvəzləyərək internetə göndərir.
4. Gələn cavab məlumatları həmin NAT cədvəlinə əsasən geri daxili cihazın ünvanına yönləndirilir.

NAT-ın növləri

1. Static NAT (Statik NAT): Daxili IP ünvanları ilə ictimai IP-lər arasında sabit uyğunluq yaradılır. Hər daxili IP-yə bir ictimai IP.
2. Dynamic NAT (Dinamik NAT): Cihazlar internetə çıxmaq istədikdə NAT müəyyən edilmiş bir hovuzdan (pool) müvəqqəti ictimai IP ünvanı təyin edir.
3. PAT (Port Address Translation) / NAT Overload: Ən çox istifadə olunan formadır. Çoxlu daxili cihazlar eyni ictimai IP ünvanından, lakin fərqli port nömrələri ilə istifadə edirlər. Bu metod ev və ofis router-lərində standartdır.

NAT-ın üstünlükləri

• IPv4 ünvanlarına qənaət: Bir ictimai IP ilə bir çox cihazı internetə qoşmaq mümkündür.
• Təhlükəsizlik: Xarici cihazlar daxili IP-lərə birbaşa çıxış edə bilmədiyindən NAT müəyyən səviyyədə qoruma təmin edir.
• Şəbəkə idarəçiliyi: Daxili şəbəkəni yenidən qurmaq və dəyişdirmək daha asan olur, çünki bu dəyişikliklər xarici şəbəkəyə təsir etmir.

NAT-ın çatışmazlıqları

• Port yönləndirmə tələb edir: Xaricdən daxili şəbəkəyə giriş (məsələn, serverlər üçün) NAT vasitəsilə birbaşa mümkün deyil və əlavə port yönləndirmə tələb edir.
• Əlavə gecikmə: NAT müəyyən qədər paket emalı tələb etdiyindən kiçik gecikmələrə səbəb ola bilər.
• Qoşulma problemləri: Bəzi proqramlar və oyunlar NAT arxasında işləyə bilməyə bilər (məsələn, P2P və VoIP tətbiqləri).

Nəticə

NAT müasir kompüter şəbəkələrinin ayrılmaz hissəsidir. O, IP ünvanlarının səmərəli istifadəsini təmin edir, daxili şəbəkələri xarici təhdidlərdən qismən qoruyur və internetə çıxışda çeviklik yaradır. NAT olmasaydı, IPv4 ünvanları çoxdan tükənmiş olardı.