MAC ünvanı — "Media Access Control" sözlərinin qısaltmasıdır və hər bir şəbəkə interfeys kartına (NIC – Network Interface Card) təyin olunmuş unikal fiziki identifikator kimi çıxış edir. Bu ünvan kompüterin və ya istənilən cihazın (noutbuk, planşet, printer, router və s.) şəbəkə interfeys modulunda istehsalçı tərəfindən daimi olaraq təyin edilir və adətən dəyişdirilə bilməz (bəzi hallarda proqram təminatı ilə müvəqqəti dəyişmək mümkündür).

MAC Ünvanı necə görünür?

MAC ünvanı 48 bit uzunluğunda olur və adətən altı cüt onaltılıq (hexadecimal) ədəd şəklində göstərilir. Hər cüt arasında “:” və ya “-” işarəsi olur. Məsələn:

00:1A:2B:3C:4D:5E

Bu ünvan iki əsas hissəyə bölünür:

• İlk 3 bayt (24 bit) — istehsalçının kimliyini (OUI - Organizationally Unique Identifier) göstərir.
• Son 3 bayt (24 bit) — cihazın həmin istehsalçı tərəfindən təyin edilmiş unikal identifikatorudur.

MAC ünvanının şəbəkədə rolu nədir?

MAC ünvanı əsasən şəbəkənin Data Link Layer (Veri Bağlantı Səviyyəsi) səviyyəsində istifadə olunur. LAN (Local Area Network) daxilindəki cihazlar bir-birilərini MAC ünvanları ilə tanıyır və məlumat ötürərkən bu ünvanlardan istifadə edir.

Məsələn:

• Siz kompüterdən printerə sənəd göndərirsinizsə, məlumat MAC ünvanları əsasında ötürülür.
• Switch cihazları paketləri MAC ünvanına görə yönləndirir.

MAC vs IP — fərq nədir?

| Xüsusiyyət | MAC Ünvanı           | IP Ünvanı            |

| --------------- | ----------------------------------------- | ---------------------------------------- |

| Tipi     | Fiziki, daimi          | Məntiqi, dəyişkən       |

| Təyin edən | Cihaz istehsalçısı        | Şəbəkə və ya istifadəçi   |

| Səviyyə   | Data Link Layer (2-ci səviyyə) | Network Layer (3-cü səviyyə) |

| Qapsam    | Yerli şəbəkə daxilində      | Lokal və ya qlobal şəbəkə   |

Yəni, MAC ünvanı cihazın "şəbəkə kimliyi", IP ünvanı isə "ünvanı" kimidir.

Təhlükəsizlik və MAC ünvanı

MAC ünvanları bəzi şəbəkə təhlükəsizlik sistemlərində və filtrasiya metodlarında istifadə olunur:

• MAC address filtering: Wi-Fi şəbəkəsinə yalnız müəyyən MAC ünvanlarının daxil olmasına icazə verilir.
• Network Access Control (NAC) sistemləri cihazları MAC ünvanına əsasən tanıyır və onlara uyğun səlahiyyətlər verir.

Lakin MAC ünvanları spoofing (saxtalaşdırma) yolu ilə dəyişdirilə bildiyindən bu üsul təhlükəsizlik baxımından zəifdir və əlavə tədbirlərlə dəstəklənməlidir.

MAC ünvanı dəyişdirilə bilərmi?

Bəli, bəzi əməliyyat sistemləri və şəbəkə proqramları vasitəsilə MAC ünvanını müvəqqəti olaraq dəyişmək mümkündür. Bu adətən:

• Test məqsədləri üçün,
• Şəbəkə məhdudiyyətlərini aşmaq üçün (qadağandır),
• Şəxsi məxfiliyi qorumaq üçün istifadə olunur.

Nəticə

MAC ünvanı, kompüter və şəbəkə cihazlarının fiziki şəbəkə mühitində tanınması və ünvanlandırılması üçün əsas identifikator rolunu oynayır. O, cihazın şəxsiyyət vəsiqəsi kimidir – adətən dəyişmir və hər cihaz üçün unikal olur. Yerli şəbəkələrdə informasiya mübadiləsi zamanı məlumat paketlərinin düzgün hədəfə çatması üçün vacibdir.