Git nədir?

Git — proqram təminatı kodunun dəyişikliklər tarixçəsini izləmək, komanda üzvləri arasında paralel iş aparmaq və lazım gəldikdə əvvəlki versiyalara qayıtmaq üçün istifadə olunan paylanmış versiya nəzarəti sistemidir (Distributed Version Control System). Git 2005-ci ildə Linux əməliyyat sisteminin yaradıcısı Linus Torvalds tərəfindən hazırlanmışdır və bu gün dünyada ən çox istifadə olunan versiya nəzarəti alətidir.

Git-in əsas məqsədləri:

1. Dəyişiklikləri izləmək – kodda edilən hər bir dəyişikliyi tarix, müəllif və izahatla birlikdə qeydə almaq.
2. Komanda ilə iş prosesini asanlaşdırmaq – bir neçə proqramçının eyni layihə üzərində paralel və qarşılıqlı toqquşma olmadan işləməsinə şərait yaratmaq.
3. Versiyaları qorumaq – layihənin istənilən vaxt əvvəlki vəziyyətinə qayıtmasına imkan vermək.
4. Paylanmış iş mühiti yaratmaq – hər proqramçının öz kompüterində layihənin tam surətinin (repository) olmasını təmin etmək, beləliklə internet olmadan da işləmək mümkündür.

Git necə işləyir?

Proqramçı layihə qovluğunu repository (anbar) kimi Git-ə tanıdır. Kodda dəyişiklik edildikdən sonra bu dəyişikliklər commit vasitəsilə tarixçəyə əlavə olunur. Hər commit özündə dəyişikliyin izahını, vaxtını və müəllifini saxlayır. Məsələn: Bir proqramçı yeni funksiya üzərində işləyərkən, əsas koddan ayrıca branch (budaq) yaradır, orada sərbəst dəyişikliklər edir və iş bitdikdən sonra bu budağı əsas koda merge (birləşdirmə) edir — beləliklə əsas layihə heç vaxt yarımçıq və ya səhv kodla qarışmır.

Git-in əsas terminləri və əmrləri:

1. Repository (Repo) – layihənin bütün fayllarını və dəyişiklik tarixçəsini özündə saxlayan qovluq.
2. Commit – kodda edilən dəyişikliyin tarixçəyə "yaddaş qeydi" kimi əlavə olunması.
3. Branch – əsas koddan ayrılan, müstəqil inkişaf etdirilə bilən paralel iş xətti.
4. Merge – iki fərqli budağın (branch) dəyişikliklərini bir yerdə birləşdirmək.
5. Clone – uzaq serverdəki (remote) repository-nin öz kompüterinə tam surətini köçürmək.
6. Pull – uzaq repository-dəki yeni dəyişiklikləri öz kompüterinə gətirmək.
7. Push – öz kompüterindəki dəyişiklikləri uzaq repository-yə göndərmək.
8. Conflict (Toqquşma) – iki fərqli dəyişiklik eyni kod sətrinə təsir etdikdə yaranan uyğunsuzluq.

Git ilə GitHub arasındakı fərq:

Git — kompüterdə lokal işləyən versiya nəzarəti proqramıdır. GitHub isə Git repository-lərini internetdə saxlamaq, komanda ilə paylaşmaq və idarə etmək üçün istifadə olunan bulud əsaslı platformadır. Yəni Git alətdirsə, GitHub həmin alətin nəticələrini onlayn saxlayan xidmətdir. 

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu