Jet School Logo

Dron / PUA nədir?

Dron (və ya PUA — Pilotsuz Uçan Aparat) göyərtəsində pilot olmadan uzaqdan idarə olunan və ya avtonom uçan hava nəqliyyat vasitəsidir. Dronlar robotexnikada, elmi tədqiqatlarda, müşahidədə, foto və video çəkilişində, kənd təsərrüfatında və çatdırılma sistemlərində geniş istifadə olunur.

Sadə desək, dronlar uçan robotlardır. Onlar operator tərəfindən uzaqdan — pult və ya coystik vasitəsilə — idarə oluna və ya əvvəlcədən proqramlaşdırılmış tapşırıqları özləri yerinə yetirə bilər. Bəzi dronlar sadə hobbi oyuncaqlarıdır, digərləri isə infrastrukturun yoxlanılması və ya vəhşi təbiətin müşahidəsi kimi peşəkar işlər üçün mürəkkəb maşınlardır.

Dron növləri

  • Kvadrokopterlər (Quadcopters) — dörd pərli dronlar. Ən geniş yayılmış növdür, foto çəkiliş və hobbi üçün populyardır.
  • Sabit qanadlı PUA-lar (Fixed-Wing UAVs) — pilotsuz təyyarələr. Uzun məsafələrə uça bilir və böyük əraziləri müşahidə etmək üçün istifadə olunur.
  • Hibrid dronlar — kvadrokopter kimi şaquli qalxır, təyyarə kimi uçur. Bu, həm manevr qabiliyyəti, həm də uzun uçuş müddəti verir.
  • Çatdırılma dronları — bağlamaları və dərmanları avtonom şəkildə çatdıran dronlar.
  • Yoxlama dronları — tikintidə, kənd təsərrüfatında və enerji sənayesində çətin əlçatan obyektləri təhlükəsiz yoxlamaq üçün istifadə olunur.

Əsas komponentlər

  • Hərəkət sistemi — qaldırıcı qüvvə yaradan mühərriklər və pərlər.
  • Uçuş kontrolleri — dronun “beyni”. Sabitliyi, naviqasiyanı və hərəkəti idarə edən kiçik kompüterdir.
  • Sensorlar — GPS (yer müəyyənləşdirmə), kameralar, hündürlükölçən (altimetr), maneə aşkarlayan sensorlar, eləcə də dronun mövqeyini və meylini ölçən giroskop və akselerometr (IMU).
  • Batareya — uçuş üçün enerji mənbəyi. Adətən litium-polimer (LiPo) batareyalardan istifadə olunur.
  • Rabitə sistemi — dronu pult və ya yer stansiyası ilə əlaqələndirir.

Kvadrokopter necə uçur?

Kvadrokopterin dörd pərindən ikisi saat əqrəbi istiqamətində, digər ikisi isə əks istiqamətdə fırlanır. Bu, dronun öz oxu ətrafında fırlanmasının qarşısını alır. Dron istiqamətini pərlərin fırlanma sürətini dəyişərək idarə edir:

  • bütün pərlər sürətlənəndə dron yuxarı qalxır;
  • arxa pərlər öndəkilərdən sürətli fırlananda dron irəli əyilir və irəli uçur;
  • bir tərəfdəki pərlər sürətlənəndə dron yana hərəkət edir.

Uçuş kontrolleri sensorlardan gələn məlumatlara əsasən bu sürətləri saniyədə yüzlərlə dəfə tənzimləyir. Məhz bu sayədə dron küləkli havada belə havada sabit dayana bilir.

Ağıllı dronlar

Müasir dronlar süni intellekt və kompüter görmə texnologiyalarından istifadə edir. Onlar insanı və ya avtomobili izləyə, maneələrdən avtomatik yayına (obstacle avoidance) və GPS ilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş marşrut üzrə tamamilə müstəqil uça bilir. Belə dronlar uçan avtonom robotlardır.

Ayrıca bir istiqamət də FPV (First Person View) dronlarıdır. Pilot xüsusi eynək taxır və dronun kamerasının gördüyünü real vaxtda görür, sanki dronun içində oturub. FPV dron yarışları dünyada sürətlə populyarlaşan idman növüdür.

Öz dronunu yarat

Dronlar robotexnika öyrənmək üçün əla layihədir, çünki onlar mexanika, elektronika və proqramlaşdırmanı birləşdirir. Şagirdlər Arduino kimi mikrokontrollerlər və açıq mənbəli uçuş proqramları ilə sadə dron yığa və onun davranışını özləri proqramlaşdıra bilərlər.

Təhlükəsizlik və qaydalar

  • Yerli qanunları yoxlayın. Azərbaycanda, eləcə də bir çox ölkədə dronların istifadəsi qanunla tənzimlənir: hava limanlarının, hərbi və dövlət obyektlərinin yaxınlığında uçuşlar qadağandır.
  • Dronu gözlə görünən məsafədə saxlayın və insanların üzərindən uçmayın.
  • Uçuşdan əvvəl sensorları kalibrləyin, pərlərin və batareyanın vəziyyətini yoxlayın.
  • Başqalarının şəxsi həyatına hörmət edin: icazəsiz insanların və həyətlərin çəkilişi qadağandır.
  • LiPo batareyalarla ehtiyatlı olun: onları nəzarətsiz şarj etməyin, zədələnmiş və ya şişmiş batareyalardan istifadə etməyin.

Nəticə

Dron göyərtəsində pilot olmadan tapşırıqları yerinə yetirə bilən uçan robotdur. Hobbidən sənaye tətbiqlərinə qədər geniş istifadə olunan bu cihazlar robotexnikanın ən maraqlı sahələrindən biridir. Onların komponentlərini və iş prinsipini başa düşmək robotexnika öyrənən hər kəs üçün dəyərlidir.

İstəyirsiniz ki, uşağınız dronlar və robotexnika haqqında biliklərini praktikaya keçirsin? Robotexnika kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: Robotexnika kursu

Tez-tez verilən suallar

PUA nədir? PUA — “Pilotsuz Uçan Aparat” sözlərinin qısaltmasıdır və dronun rəsmi adıdır. Bu, göyərtəsində pilot olmadan uzaqdan idarə olunan və ya avtonom uçan hava nəqliyyat vasitəsidir.

Dron nədir? Dron — PUA-nın gündəlik dildə daha çox işlənən adıdır. Operator tərəfindən idarə olunan və ya proqramlaşdırılmış tapşırıqları avtonom yerinə yetirən uçan robotdur.

Kvadrokopter niyə dörd pərlidir? Dörd pər dronun havada sabit qalması üçün ən sadə və effektiv quruluşdur: iki pər bir istiqamətdə, iki pər əks istiqamətdə fırlanaraq bir-birinin fırlanma təsirini tarazlaşdırır.

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla