BU NƏDİR?

Dark Web (ing. dark — «qaranlıq» + web — «şəbəkə») — Google və ya digər axtarış motorları tərəfindən indekslənməyən və adi brauzerlərlə əlçatmayan internetin gizli hissəsidir. Ona daxil olmaq üçün xüsusi proqram təminatı — çox vaxt Tor (The Onion Router) brauzeri tələb olunur.

İnternetin üç səviyyəsi arasındakı fərqi başa düşmək vacibdir: Surface Web — adi istifadəçinin gördüyü və axtarış motorlarının indekslədiyi hər şeydir. Deep Web — bank sistemləri, korporativ verilənlər bazaları, tibbi arxivlər kimi qapalı şəbəkə hissələridir. Dark Web isə xüsusi olaraq anonimliyə köklənmiş və xüsusi alətlər olmadan əlçatmayan ən gizli qatdır.

NECƏ İŞLƏYİR?

Tor şəbəkəsi Tor istifadəçinin trafikini şifrələyir və onu dünya üzrə bir neçə relay serverdən keçirir. Hər server yalnız zəncirdəki əvvəlki və növbəti qovşağı bilir — bütün marşrutu yox. Bu, istifadəçinin izlənməsini son dərəcə çətinləşdirir.

Onion ünvanları Darknettəki saytların .onion domenli xüsusi ünvanları var — məsələn, xyz123abc.onion. Bu ünvanlar adi DNS sistemlərində qeydiyyatdan keçmir və adi brauzerdən əlçatmazdır.

Şifrələmə Tor şəbəkəsindəki bütün trafik soğan qatları kimi qat-qat şifrələnir. The Onion Router adı məhz buradan gəlir.

DARKNЕТDƏ NƏ VAR?

Qanuni istifadə: Darknet senzurası olan ölkələrdə jurnalistlər və hüquq müdafiəçiləri tərəfindən təhlükəsiz ünsiyyət üçün fəal istifadə olunur. WikiLeaks məhz darknet vasitəsilə sənədlər qəbul edirdi. FTB, MKİ və bir çox hökumətlər anonym mənbələrdən məlumat almaq üçün öz .onion saytlarına malikdir.

Qeyri-qanuni istifadə: Darknеtin məhz bu tərəfi ən çox məşhurlaşıb. Burada oğurlanmış kredit kartı məlumatları, istifadəçilərin şəxsi məlumatları, zərərli proqramlar, qadağan olunmuş maddələr və saxta sənədlər satılan qara bazarlar fəaliyyət göstərir. Ən məşhuru Silk Road idi — 2013-cü ildə FTB tərəfindən bağlanan ilk böyük darknet bazarı.

MƏŞHUR HALLAR

Silk Road (2011–2013) Darknеtin ilk və ən məşhur qara bazarı. İki il ərzində platformada 1,2 milyard dollardan çox əməliyyat həyata keçirildi. Əsasçı Ross Ulbricht FTB tərəfindən həbs edildi və ömürlük həbs cəzasına məhkum edildi.

Yahoo məlumat sızması (2016) 3 milyard hesabın məlumatları darknетdə satışa çıxarıldı — bu, internet tarixindəki ən böyük məlumat sızmasıdır.

AlphaBay (2017) O dövrdə ən böyük darknet bazarı FTB, Europol və DEA-nın birgə əməliyyatı ilə bağlandı. Platformada 400 000-dən çox istifadəçi qeydiyyatdan keçmişdi.

MİFLƏR VƏ REALLİQ

Mif: Darknet yalnız cinayətkarlar üçün yerdir. Reallıq: Darknеtdəki trafikin böyük hissəsi qanuni fəaliyyətdir: senzuranın aşılması, məxfiliyin qorunması, jurnalistika.

Mif: Darknетə daxil olmaq qeyri-qanunitdir. Reallıq: Tor vasitəsilə darknетə girişin özü əksər ölkələrdə qeyri-qanuni deyil. Qeyri-qanuni olan konkret hərəkətlərdir — qadağan olunmuş malların alınması, oğurlanmış məlumatlarla ticarət və s.

Mif: Darknетdə tamamilə anonim qalmaq mümkündür. Reallıq: Tor anonimliyi əhəmiyyətli dərəcədə artırır, lakin 100% zəmanət vermir. İstifadəçi səhvləri, zərərli proqramlar və ya şəbəkə qovşaqlarının sındırılması şəxsiyyəti aşkar edə bilər.

DARKNETIN TƏHLÜKƏLƏRİNDƏN NECƏ QORUNMALI?

• Hər servis üçün unikal parollardan və parol menecerindən istifadə edin — məlumatlarınız indi darknетdə satıla bilər.
• Bütün vacib hesablarda iki faktorlu autentifikasiyanı aktivləşdirin.
• HaveIBeenPwned kimi xidmətlər vasitəsilə məlumatlarınızın sızdırılıb-sızdırılmadığını mütəmadi yoxlayın.
• Korporativ e-poçtu üçüncü tərəf xidmətlərə qeydiyyat üçün heç vaxt istifadə etməyin.
• Bank kartlarındakı şübhəli əməliyyatları izləyin.