Jet School Logo

Client nədir?

Client (və ya klient) — kompüter şəbəkələrində və proqram təminatında xidmətlər və ya məlumatlar üçün serverə müraciət edən qurğu və ya proqram deməkdir. Bu anlayış client-server arxitekturasının əsas elementlərindən biridir.

Client adətən istifadəçinin qarşısında olan tətbiq və ya veb brauzerdir. Bu tətbiq məlumatları əldə etmək və ya əmrləri yerinə yetirmək üçün serverə sorğu göndərir.

Texniki baxımdan client necə işləyir?

  1. İstifadəçi bir əməliyyat edir — məsələn, brauzerdə URL yazaraq bir vebsaytı açır.
  2. Client (məsələn, brauzer) bu istəyə uyğun serverə sorğu (HTTP request) göndərir.
  3. Server sorğunu qəbul edir, cavab hazırlayır (məsələn, HTML səhifə) və onu client-ə göndərir.
  4. Client bu cavabı istifadəçiyə göstərir.

Nümunələr:

  • Veb brauzer (Chrome, Firefox, Safari) — veb serverdən səhifə məlumatlarını alır.
  • E-poçt tətbiqi (Outlook, Thunderbird) — poçt serverindən mesajları alır və göndərir.
  • Mobil tətbiqlər — serverlə adətən API, çox vaxt isə REST API vasitəsilə əlaqə qurur. Məsələn, bank tətbiqi balansı göstərmək üçün əvvəlcə istifadəçinin autentifikasiyasını yoxlayır, sonra serverdən məlumatı alır.
  • Fayl ötürmə proqramları — məsələn, FTP client-ləri.

Client növləri:

  1. Thick Client (Ağır client): Hesablamaların əksəriyyəti client tərəfində aparılır. Məsələn, kompüterə quraşdırılmış proqram.
  2. Thin Client (Yüngül client): Sadəcə interfeysdir, əsas hesablama və məlumatlar serverdə olur. Məsələn, sadə veb səhifə.
  3. Web Client: İstifadəçi ilə brauzer üzərindən qarşılıqlı əlaqədə olan proqram.

Müasir veb tətbiqlərdə bu sərhəd bulanıqlaşır: səhifənin məzmunu çox vaxt birbaşa brauzerdə, JavaScript vasitəsilə yaradılır. Bu yanaşma Client-Side Rendering adlanır və hesablamaların bir hissəsini yenidən client-ə qaytarır.

Əsas xüsusiyyətlər:

  • Aktiv tərəfdir — klassik modeldə əlaqəni o başladır.
  • Serverdən asılıdır — öz funksiyasını yerinə yetirmək üçün serverdən məlumat almalıdır.
  • Bir və ya bir neçə serverlə eyni anda əlaqədə ola bilər.
  • HTTP, FTP kimi protokollarla işləyir.

Qeyd: Klassik HTTP-də əlaqəni həmişə client başladır. Lakin WebSocket kimi texnologiyalarda bağlantı qurulduqdan sonra server də client-ə öz təşəbbüsü ilə məlumat göndərə bilir. Çat tətbiqləri və canlı bildirişlər məhz belə işləyir.

Client və server fərqi:

ClientServerSorğu göndərirSorğunu qəbul edir və emal edirXidmətdən istifadə edirXidməti təqdim edirServerdən asılıdırÇoxsaylı client-lərə eyni anda xidmət göstərir

Nəticə:

Client müasir texnologiyalarda və internetdə qarşılıqlı əlaqənin əsas komponentlərindən biridir. İstifadəçinin hər bir cihazı və ya tətbiqi, əslində, client rolunu oynayır. Bu anlayışı başa düşmək şəbəkə arxitekturasını və veb texnologiyalarını dərk etmək üçün vacibdir.

İstəyirsiniz ki, bu biliyi praktikaya keçirib real nəticələr əldə edəsiniz? IT və Kompüter Mühəndisliyi kursumuzla addım-addım öyrənməyə başlayın. Ətraflı məlumat üçün linkə keçid edin: IT və Kompüter Mühəndisliyi kursu

Tədris sahələrimiz barədə məlumat almaq üçün qeydiyyatdan keçin

Əlaqəli terminlər:

IT Sahəsini öyrənməyə başla